Decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków 6 kompozycji ceramicznych – mozaik autorstwa Zbigniewa Brodowskiego z lat 1971-1972, stanowiących dekorację pawilonów handlowych i części handlowej bloku mieszkalnego w Płocku zostało objętych ochroną konserwatorką poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych.
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w dn. 10 czerwca 2026 r. wydał decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego 6 kompozycji ceramicznych – mozaik autorstwa Zbigniewa Brodowskiego z lat 1971-1972, stanowiących dekorację pawilonów handlowych i części handlowej bloku mieszkalnego, znajdujących się przy al. Floriana Kobylińskiego 2, 4, 6 i 14 w Płocku.
Kompozycje ceramiczne zostały wykonane na elewacjach pawilonów handlowo-usługowych i części handlowej bloku mieszkalnego zlokalizowanych przy al. Floriana Kobylińskiego, pomiędzy skrzyżowaniami z ul. Bielską i ul. Ignacego Łukasiewicza w Płocku. Budynki wzniesiono w latach 1969-1972 w ramach projektu „Nowego Centrum” Osiedla Tysiąclecia, wybudowanego na zlecenie założonej w 1958 r. Płockiej Spółdzielni Mieszkaniowej. W latach 1959-1960 Spółdzielnia oddała do użytku 9 budynków, w latach 1961-1970 52 budynki. Projekt wykonawczy Osiedla Tysiąclecia opracowano na podstawie nagrodzonej pracy konkursowej w zamkniętym konkursie SARP nr 331 na projekt centrum Płocka, rozstrzygniętym w styczniu 1962 r. Autorami części architektonicznej byli arch. Stefan Putowski oraz arch. Tadeusz Zieliński. Realizację inwestycji powierzono arch. Tadeuszowi Majewskiemu z Biura Projektowo-Badawczego Budownictwa „Miastoprojekt Mazowsze” w Warszawie. (E. Serafimowicz, W. Serafimowicz, Zarys historii osiedli płockich, „Notatki Płockie”, 2021, nr 2/297).
Dekoracje ceramiczne na łącznikach pomiędzy poszczególnymi pawilonami oraz w przyziemiu handlowym wykonano najprawdopodobniej w latach 1971-1972. Autorem mozaik był Zbigniew Brodowski – jeden z najważniejszych autorów wielkoformatowych dekoracji publicznych w powojennej Polsce, autor takich realizacji jak mozaika w ambasadzie Polskiej w Pekinie, okładzina na fasadach Filharmonii Podkarpackiej, mozaiki kamienic staromiejskich w Warszawie czy we wnętrzach biurowca PZM im. Marcelego Nowotki w Warszawie (ob. Polski Holding Obronny) czy kino Bajka w Warszawie (ob. Teatr Kwadrat). Mozaiki przypisywano początkowo Zofii Trzebińskiej-Nagabczyńskiej, obecną atrybucję potwierdzono na podstawie badań Elżbiety Miecznikowskiej. Z dużym prawdopodobieństwem przy wykonaniu płockich mozaik współpracowały Maja Karpińska i Krystyna Pniakowska, w wykonanie techniczne zaangażowani byli płocczanie: Józef Lewandowski i Marek Sawicki.
Osiedle Tysiąclecia wpisywało się w ruch budowy osiedli mieszkaniowych, który zintensyfikował się w latach 60. i 70. XX w. Projektowane jako spójne jednostki mieszkaniowe obejmowały oprócz bloków mieszkalnych także budynki użyteczności publicznej, m.in. szkoły i pawilony handlowe. Integralnym elementem utrzymanej w duchu modernizmu zabudowy stały się elementy plastyczne – najczęściej sytuowane na elewacjach budynków handlowych i domów kultury. W przypadku Osiedla Tysiąclecie dekorację wykonano na elewacjach budynków usytuowanych wzdłuż al. Floriana Kobylińskiego. Fakt, że do współpracy przy płockim Osiedlu Tysiąclecia zaproszono artystę tej miary co ceniony już wówczas Zbigniew Brodowski świadczy o dbałości Płockiej Spółdzielni Mieszkaniowej o wysoki poziom artystyczny realizowanego przez nią projektu oraz o świadomości, jak istotną rolę w przestrzeni publicznej pełniła twórczość artystyczna.
Kompozycje plastyczne wyróżniają się spójnym charakterem oraz wysokimi walorami plastycznymi. Pod względem formalnym odzwierciedlają one ówczesne poszukiwania artystyczne (nurt abstrakcji geometrycznej, z coraz wyraźniejszymi wpływami pełnego ekspresji malarstwa materii). Forma, kolorystyka oraz materiał płockich mozaik wpisują się w oevre artysty, który przez lata wypracowywał indywidualny i rozpoznawalny styl poprzez wprowadzenie niestandardowych rozwiązań materiałowych (płytki ceramiczne i szklane, barwione, metalizowane) dla osiągnięcia większej głębi i efektów wizualnych kompozycji. Dzięki temu charakteryzują się wyjątkowymi efektami wizualnymi pomimo płaskiej struktury mozaik. Abstrakcyjny charakter z powtarzalnym motywem usytuowanego w środkowej części kompozycji pasa lub wydzielonego wielobocznego pola przecinanego przez diagonalne i założone na łuku linie przez badaczy interpretowane jest jako nawiązanie do portowej historii Płocka.
Wartość naukowa kompozycji ceramicznych – mozaik autorstwa Zbigniewa Brodowskiego z lat 1971-1972, stanowiących dekorację pawilonów handlowych i części handlowej bloku mieszkalnego, wynikają z ich znaczenia dla badań nad rozwojem dekoracji plastycznych w architekturze lat 70. XX w. na ternie Mazowsza. Stanowią one źródło wiedzy na temat rozwoju dekoracji architektonicznej oraz kultury materialnej okresu PRL, są dokumentem dbałości o walory artystyczne projektowanej zabudowy mieszkaniowej. Jednocześnie stanowią one źródło do badań nad rozwojem dekoracji architektonicznych w 2 poł. XX w., ich typach, kompozycji oraz estetyki, szczególnie w kontekście popularnego w tym czasie hurtu humanizacji przestrzeni publicznych realizowanego także, chociaż na mniejszą skalę w budownictwie mieszkaniowym.
O autentyzmie dekoracji plastycznej stanowi jej oryginalna, zachowana niemal bez uszkodzeń forma oraz technika wykonania, które stanowią istotne źródło do badań zarówno nad twórczością artystyczną wybitnych przedstawicieli polskiej sztuki nowoczesnej Zbigniewa Brodowskiego oraz współpracujących z nim Mai Karpińskiej i Krystyny Pniakowskiej. Są one ważnym źródłem wiedzy na temat stosowanych przez Brodowskiego rozwiązań technologicznych, materiałowych, preferencji kolorystycznych i kompozycyjnych, oraz ich wpływu na kolejne realizacje artysty w tym wykonanej kilka lat później monumentalnej dekoracji Filharmonii Podkarpackiej w Rzeszowie. Mozaiki znajdujące się przy al. Floriana Kobylińskiego to nieliczne z zachowanych przykładów tego rodzaju dekoracji architektonicznej w Płocku. Usytuowanie mozaik przy głównej arterii komunikacyjnej al. Kobylińskiego podkreśla ich znaczenie w wizji urbanistycznej architektów osiedla, ale także nadaje im reprezentacyjnego charakteru i wzmacnia lokalną tożsamości miasta położonego nad Wisłą.
fot. WUOZ w Warszawie
