Decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków kamienica wzniesiona wg proj. Józefa Steinberga dla Samuela i Sendera Ginzburgów przy ul. Stalowej 9 na warszawskiej Pradze-Północ została objęta ochroną konserwatorką poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych.
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w dn. 20 maja 2026 r. wydał decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę frontową wraz z fragmentem oficyny wschodniej, wzniesioną wg proj. Józefa Steinberga dla Samuela i Sendera Ginzburgów w latach 1930-1931, położoną przy ul. Stalowej 9 w Warszawie wraz z terenem, dzielnica Praga-Północ.
Budynek przy ul. Stalowej 9 stanowi jeden z nielicznych na terenie tzw. Nowej Pragi przykładów luksusowej kamienicy, której projekt zlecono cenionemu warszawskiemu architektowi. Dom powstał w latach 30. XX w. w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu Fabryki Wyrobów Gumowych „Brage” braci Ginzburg, jako uzupełnienie o zaplecze administracyjne i mieszkaniowe przedsiębiorstwa odgrywającego niezwykle istotną rolę na rynku polskim w okresie międzywojennym, posiadającego przedstawicielstwa m.in. Krakowie i Gdańsku. Jego zleceniodawcy Samuel i Sender Ginzburgowie należeli do żydowskiej elity finansowej. W kamienicy, oprócz lokali przeznaczonych na wynajem, znajdowały się mieszkania właścicieli, co zdecydowało o nadaniu budynkowi reprezentacyjnej formy. Jego mieszkańcem był także także m.in. Eugeniusz Jurkowski – harcerz, powstaniec śląski, poseł na Sejm IV i V kadencji, założyciel praskiego Związku Strzeleckiego oraz prezes Związku Peowiaków, członek ZWZ i więzień Auschwitz. W kamienicy mieściły się też mniejsze zakłady rzemieślnicze, m.in. pracownia cholewkarska.
Jej projektantem był jeden z ważniejszych architektów polskiego modernizmu, Józef Steinberg, autor luksusowych realizacji na terenie stolicy m.in. budynków przy ul. Wilczej 69/71, 3 Maja 7 czy Belwederskiej 32 w Warszawie. Dzięki temu budynek, pomimo dostosowania go do charakteru zabudowy ulicy Stalowej uzyskał indywidualną i unikatową formę architektoniczną oraz opracowanie o wyjątkowym w skali dzielnicy poziomie artystycznym.
W kamienicy przy ul. Stalowej 9 widoczna jest dbałość o estetyczny charakter każdego elementu, utrzymany w duchu modernistycznym i stylistyki art deco, które połączono z nowoczesnymi, praktycznymi rozwiązaniami. Całość nosi wyraźne piętno sposobu kształtowania architektury i jej wystroju, wyróżniające architekturę Józefa Steinberga na tle pozostałych realizacji z tego okresu.
Obiekt dokumentuje niezwykle zróżnicowany obraz społeczny Pragi oraz wpisuje się w historię warszawskiej społeczności żydowskiej, szczególnie jej tragicznych losów w czasie II wojny światowej. Budynek bez większych zniszczeń przetrwał działania wojenne i obecnie jest jedną z niewielu luksusowych kamienic modernistycznych na terenie dzielnicy Praga-Północ.
Wewnątrz budynku zachował się czytelny układ funkcjonalno-przestrzenny. W lokalach mieszkalnych układ jest amfiladowy z holem przy głównym wejściu. Do zachowanych elementów wystroju części lokali należą m.in. stolarka drzwiowa o konstrukcji ramowo-płycinowej, 1-, 2- i 3-skrzydłowa z dekoracją w kształcie rombu i przeszkleniem (w tym z oryginalnymi szybami z tzw. szkła mrożonego), z mosiężnymi zamkami i klamkami, parkiety z deszczułek układanych w jodełkę, posadzki z kwadratowych płytek w kolorze bordowym, białym i szarym w układzie geometrycznym z bordiurą (w pomieszczeniach kuchennych i łazience). Ponadto zachowały się pojedyncze przykłady takiej dekoracji jak drewniane boazerie z fornirową dekoracją w formie rombu, osłony na grzejnik, marmurowe parapety, szafki podokienne, ściany z płytek ceramicznych w kuchni, kuchnia węglowa. Więźba dachowa jest drewniana, płatwiowo-kleszczowa, łączona za pomocą kołków i śrub.
Wartość naukowa przedmiotowego budynku wynikają przede wszystkim z zachowanej substancji zabytkowej, której jakość oraz stan zachowania wyróżnia się spośród praskich kamienic. Reprezentuje ona zabudowę ulicy z okresu międzywojennego, świadcząc o rozwoju architektonicznym i urbanistycznym tego rejonu w latach 30. XX w., czyli w czasie, gdy znaczna część parceli na tym terenie była już zabudowana i determinowała formę i kształt nowej architektury.
Kamienica, będąca dziełem wybitnego architekta Józefa Steinberga, dzięki doskonałemu stanowi zachowania dokumentuje charakter projektowanych przez niego kamienic, zastosowane w nich formy architektoniczne, rozwiązania konstrukcyjne, materiałowe, dekoracje i wyposażenie wnętrz, i jako jedna z nielicznych obecnie realizacji może stanowić istotne studium do badań nad jego działalnością na terenie Warszawy. Szczególnie cenne dla badań z zakresu detalu architektonicznego są zachowane elementy wystroju, jak stolarka, balustrady, okucia czy niezwykle rzadkie oryginalne szklenie.
Nośnikiem wartości historycznej jest również teren działki dokumentujący procesy związane przede wszystkim z architekturą mieszkaniową, aspiracjami właścicieli oraz warsztatem projektowym architekta Józefa Steinberga, który umiejętnie wpisał nową zabudowę w zastany kontekst urbanistyczny.
fot. WUOZ w Warszawie
