Decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wczesnomodernistyczna kamienica dochodowa wzniesiona wg projektu Wacława Heppena i Józefa Napoleona Czerwińskiego przy ul. Wilczej 8 na warszawskim Śródmieściu została objęta ochroną konserwatorką poprzez wpis do rejestru zabytków nieruchomych.
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w dn. 29 maja 2026 r. wydał decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę wzniesioną w 1912 r. wg proj. Wacława Heppena i Józefa Napoleona Czerwińskiego obejmującą budynek frontowy oraz oficyny boczne i tylną wraz z terenem, położoną w Warszawie, przy ul. Wilczej 8 w dzielnicy Śródmieście.
Kamienica stanowi cenny przykład zabudowy kamienicznej charakterystycznej dla Warszawy z okresu 1 poł. XX w., wybudowana na zlecenie Moszka Fuchsa na terenach dawnego folwarku Kawęczyńskiego. Dokumentuje ona nowy etap w procesie urbanizacyjnym stolicy, kiedy na fali nowych rozwiązań technicznych na terenie miasta zaczęto wznosić wysokie 6-kondygnacyjne kamienice z dachem mansardowym, o wszczesnomodernistycznej dekoracji, charakterystyczne dla europejskich metropolii.
W okresie międzywojennym wybudowano dodatkową kondygnację mieszkalną w części mansardowego poddasza („Opinia o stanie technicznym stropu nad V-piętrem”, Miejskie Biuro Projektów, A. Jaskiewicz, 1971). W kamienicy mieściło się m.in. Warszawskie Biuro Targów Wschodnich oraz biuro zakładów ceramicznych z Grudziądza (Wszystkim Interesowanym Firmom, „Nasz Przegląd”, 1926, nr 204; Wiadomości Bieżące z miasta, „Kurier Warszawski” 1938, nr 90). Do jej mieszkańców należeli m.in. historyk, mediewista Aleksander Gieysztor, architekt, ceramik inż. Józef Handzelewicz, a także artysta Stanisław Ejsmond. Po 1939 r. właścicielem budynku był Jerzy Wickenhagen, a w 1955 r. budynek przeszedł na własność Skarbu Państwa.
Wartość historyczna kamienicy wiąże się także z działalnością arch. Wacława Heppena i Józefa Napoleona Czerwińskiego, którzy należeli do grupy polskich architektów aktywnie uczestniczących w modernizacji oraz urbanizacji Warszawy na początku XX w., autorów i projektantów licznych kamienic m.in. przy ul. Chłodnej 20, Hożej 41, Wilczej 29A czy Lwowskiej 13. Projektowane przez nich kamienice „wyróżniały się atrakcyjną osnową kompozycyjną i przestudiowanymi proporcjami fasad, a także wysokiej klasy wystrojem architektonicznym i wyposażeniem stałym. Jednocześnie Czerwiński z Heppenem posługiwali się szeregiem autorskich rozwiązań i charakterystycznych motywów, których współwystępowanie zaobserwować można było niemal wyłącznie w ich projektach (P. Kilanowski, Józef Napoleon Czerwiński (1870-1940) i Wacław Heppen (1866-1939) – sylwetki twórcze, indywidualna działalność oraz współpraca architektoniczno-budowlana w latach 1909-1914, „Ochrona Zabytków”, 2021, nr 1).
Autorskie rozwiązania i motywy widoczne są zarówno w rozplanowaniu rzutu, opracowaniu kompozycji fasady (wykusze o różnych formach zakończone balkonami i loggią), jak i w kształtowaniu detalu architektonicznego i elementów stałego wyposażenia. Budynek jest jednocześnie jednym z wzorcowych przykładów wielkomiejskiej kamienicy mieszczańskiej na terenie Warszawy, wykorzystującej niezwykle bogaty repertuar form i rozwiązań, charakterystycznych dla tej epoki, które w przypadku tego projektu osiągnęły niezwykle wysoki poziom zarówno w zakresie kompozycji i proporcji, jak i opracowania. Walory architektoniczne podkreśla również wysokiej jakości detal architektoniczny elewacji. Autorskim opracowaniem i wysokim poziomem rzemiosła artystycznego odznacza się również wyposażenie kamienicy: podłogi z klepki drewnianej, parkiety taflowe o motywach geometrycznych, stolarka drzwiowa oraz dekoracje sztukatorskie ścian i sufitów czerpiące z tradycyjnych rozwiązań (rozety), ale także kompozycje sieciowe często o niezwykle wyszukanej i jednostkowej formie, delikatnym cyzelunku, wykorzystujące motywy geometryczne i floralne. Unikatowy charakter mają również niezwykle bogato zdobione secesyjne piece o bogatej dekoracji z motywami roślinnymi, z zachowanymi mosiężnymi drzwiczkami.
Budynek jako jeden z nielicznych w północnej pierzei ulicy Wilczej przetrwał działania wojenne i zachował do dziś swoją pierwotną formę bez większych przekształceń, będąc tym samym elementem autentycznej, historycznej tkanki miejskiej. W protokole Biura Odbudowy Stolicy (BOS) Wydziału Nadzoru i zleceń Dzielnicy Śródmieście z dnia 27.02.1945 r. stwierdzono stan dobry: „Front [i] oficyny posiadają drobne uszkodzenia. Lokale są zdatne do użytku” (Archiwum BOS, sygn. 72/25/0/-/7120 ). Dokładniejsza inwentaryzacja z września 1945 r. stwierdziła „drobne uszkodzenia murów od pocisków artyleryjskich. Dach pocięty odłamkami, uszkodzone 3 kominy od strychu […] w niektórych pokojach widoczne zacieki z odpadnięciem tynków od nadmiernego zawilgocenia na sufitach i ścianach. Widoczne uszkodzenia bramy od ulicy” (Archiwum Państwowe w Warszawie, Oddział PKIN, Wydział nadzoru i Zleceń BOS, Nr. dz. 2955/45/WS).
Stan zachowania budynków jest bardzo dobry. Elewacje zostały odnowione z poszanowaniem substancji zabytkowej, przeprowadzono także remont klatek schodowych, zachowując oryginalny wystrój.
fot. WUOZ w Warszawie
