Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego biurowca INTRACO, położonego przy ul. Stawki 2 w Warszawie. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2026 r. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, na wniosek organizacji społecznej Obrońcy Zabytków Warszawy, wszczął postępowanie wpisu do rejestru biurowca Intraco, położonego przy ul. Stawki 2 w Warszawie. Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją nr 35/2026 z dnia 9 marca 2026 roku odmówił wpisu do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego biurowca INTACO, położonego przy ul. Stawki 2 w Warszawie, stojąc na stanowisku, iż przedmiotowy biurowiec nie reprezentuje wartości historycznych, artystycznych lub naukowych uzasadniających indywidualny wpis do rejestru zabytków nieruchomych.
W uzasadnieniu decyzji o odmowie wpisu Marcin Dawidowicz, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, wskazuje: „Analizując przedmiotową sprawę dokonano oceny wartości historycznych, artystycznych i naukowych, uwzględniając stan faktyczny ustalony w czasie oględzin budynku przeprowadzonych w dniu 19.02.2026 r. Jak wskazano w wytycznych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 28.11.2023 r. «Wartościowaniu podlega obiekt w aktualnym stanie zachowania i formie. Oznacza to, że podstawą oceny jego wartości zabytkowych nie może być opis historyczny obiektu, w szczególności jeśli obiekt podlegał daleko idącym przebudowom i adaptacjom. O wartości obiektu nie stanowi jego pierwotna forma projektowana, a tym bardziej niezrealizowana koncepcja projektowa. Przedmiotem ochrony konserwatorskiej jest bowiem zabytek, jako materialny dokument minionej epoki, a nie jego niezachowana lub niezrealizowana forma».
Na podstawie zebranego materiału należy stwierdzić, że nieruchomość przy ul. Stawki 2, z uwagi na dokonane przekształcenia budynku oraz zagospodarowania wokół niego nie posiada wartości stanowiących przesłankę dla wpisu do rejestru zabytków nieruchomych. Pomimo, iż biurowiec Intraco był jednym z pierwszych «drapaczy chmur» na terenie Warszawy nie został ujęty w gminnej ewidencji zabytków […]. Brak jakiejkolwiek ochrony obiektu doprowadził do realizacji prac, wskutek których budynek utracił swoją formę będącą nośnikiem wartości artystycznych oraz historycznych. Były to w głównej mierze generalna modernizacja i nadbudowa z lat 1998-2000, która zasadniczo zmieniła formę i gabaryty budynku […], modernizacja wnętrza z lat 2002-2004 […] oraz zmiana zagospodarowania z lat 2020-2022 […]. Co więcej, pomimo nawiązania kolorystycznego ścian kurtynowych zastosowano całkowicie współczesne rozwiązania, które zgodnie z intencją projektanta pozwoliła «uzyskać nowy wizerunek biurowca». W tym zakresie obecna forma obiektu całkowicie odbiega od pierwotnego projektu”.
Odnosząc się do argumentów organizacji Obrońcy Zabytków Warszawy MWKZ nie podziela oceny, iż biurowiec Intraco przy ul. Stawki 2 w Warszawie jest nośnikiem wartości historycznych oraz naukowych uzasadniających wpis do rejestru zabytków. Mazowiecki Konserwator wskazuje: „Jak wskazano w ww. wytycznych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego «historia obiektu […] nie zastępuje konieczności wykazania wartości historycznej zabytku, powiązanej z jego substancją materialną. Wartość historyczna, nieodzwierciedlona w substancji materialnej zabytku, nie może być też jedyną przesłanką jego wpisania do rejestru zabytków». Analiza stanu faktycznego wykazała, iż obecna forma budynku nie odzwierciedla zasadniczych założeń projektowych, które dokumentuje historia biurowca. W odniesieniu do wartości naukowej należy podkreślić, iż przy ocenie wartości naukowej zabytku istotny jest w szczególności walor autentyczności obiektu, jego integralność rozumiana jako kompletność.
Ponadto, co podkreślono ww. wytycznych, «obiekt jest lub może być przedmiotem badań różnych dziedzin (m.in. architektura, historia sztuki, historia techniki, itp.), jednak wartość ta musi dotyczyć samego obiektu, a nie np. związanej z nim zachowanej dokumentacji projektowej». Obecnie, świadectwem pierwotnej koncepcji, rozwiązań stylistycznych i budowlanych pozostaje właśnie dokumentacja architektoniczna oraz fotografie archiwalne. Cechy te w niewielkim stopniu są możliwe do odczytania w samym budynku – pojedyncze przykłady oryginalnych rozwiązań jak balustrada klatki schodowej, czy zasadnicza organizacja wnętrz z holem i częścią biurową obsługiwaną przez windy zlokalizowane w środkowej części wieżowca – nie stanowią w ocenie MWKZ źródła historycznego istotnego pod względem naukowym.
Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Biurowiec dla przedstawicielstw firm zagranicznych Intraco I przy ul. Stawki 2 w Warszawie został wzniesiony na podstawie decyzji Prezydium Rządu PRL nr 20/73 z dnia 9.02.1973 r., w miejscu dawnego targowiska „Wołówka”, przekształconego w latach 60. XX w. na Bazę Samochodową PKS. W czasie ogłoszonego w 1973 r. przetargu do współpracy zaproszono szwedzką firmę BPA (Bygg Produktion Aktiebolag) AB Sztokholm, która zaprezentowała najlepszą propozycję projektową oraz najniższą cenę (Projekt architektoniczny „Biurowca” dla przedstawicieli firm zagranicznych w Warszawie, zatwierdzony decyzją z dnia 18.09.1975 r. przez Urząd m.st. Warszawy). Jak podkreślano „wyjątkowo krótki termin określony przez Prezydium Rządu spowodował „konieczność podjęcia realizacji w sposób nietypowy, odbiegający od ustalonego przepisami o realizacji inwestycji”. Założenia projektowe opracował Naczelny Architekt Warszawy S. Bieńkuński, kolorystyka elewacji została ustalona przez Wydział Architektury, autorem projektu płytek był Mirosław Duchowski. Biurowiec zaprojektowano jako „drapacz chmur” z częścią niską 2-kondygnacyjną oraz częścią podziemną (1 kondygnacja) z powierzchnią garażową, oraz zagospodarowaniem terenu z placem poprzedzającym główne wejście i zakomponowaną zielenią (drzewa, krzewy, kwiaty w donicach) oraz parkingami. Zgodnie z projektem autorstwa szwedzkiego architekta Petera Diebitscha, biurowiec o 37 kondygnacjach (wysokość 106 m) wzniesiono w technologii wylewanego żelbetu na płycie żelbetowej z uzbrojeniem kablowym. „Konstrukcja nośna całej części wysokiej budynku tworzy żelbetowy wylewany trzon oraz słupy”. Na żelbetowych ścianach grubości 20-40 cm zastosowano zewnętrzną izolację techniczną oraz okładzinę z płytek ceramicznych o wymiarach 22 x 9,5 cm, od strony wewnętrznej ściany pokryto suchym tynkiem z płyt gipsowych. Na parterze zaprojektowano restaurację, hol główny, sale konferencyjne i wystawowe, urządzenia socjalne i zaplecze oraz usługi dodatkowe. Na antresoli biura administracji, gabinety lekarskie i pomieszczenia techniczne i socjalne. Powyżej 2 kondygnacji znajdowały się pomieszczenia biurowe z zapleczem socjalnym o łącznej powierzchni użytkowej 633m3. Budynek obsługiwały 2 zespoły wind ( po 4 w każdym), 2 awaryjne klatki schodowe oraz sieć telefoniczna. Budowa trwała 2 lata, odbioru budynku dokonano 15.09.1975 r. Jak pisano w ówczesnej prasie „Elewacje pokryły specjalne zielone płytki ceramiczne, sprowadzone ze Szwecji, dzięki czemu biurowy kolos wtapia się nieco w otoczenie harmonizując z okoliczną zielenią. Nie da się jednak ukryć, że choć imponujący wielkością w panoramie miasta oglądanej od strony Wisły, a zwłaszcza w zestawieniu z zabudową skarpy staromiejskiej – stanowi on nieoczekiwany dysonans” (Wieżowiec na Stawkach, „Stolica”, 1975, nr 40). Biurowiec, będący drugim po hotelu FORUM przy ul. Marszałkowskiej 94/98 wysokościowcem w ówczesnej stolicy, przez długi czas budził kontrowersje wśród mieszkańców. Stanisław Różański, inicjator i kierownik Wydziału Planowania Miasta i Biura Planu Regionalnego twierdził nawet, że „przykładem fatalnej wręcz lokalizacji jest wieżowiec Intraco, który zespół panoramę Starego Miasta” (60 lat rozwoju Warszawy, „Stolica”, 1979, nr 33). Z czasem pojawiały się głosy bardziej stonowane, podkreślające iż akcenty wysokościowe mogą budzić zastrzeżenia „będąc agresywnym wtrętem w zabytkową sylwetkę Starówki, choć same w sobie, jak na przykład wieżowiec Intraco, mogą odznaczać się zgrabnym kształtem i ciekawym kolorytem” (M. Kwiatkowski, Piękne perspektywy, „Stolica”, 1984, nr 39). W latach 80. XX w. w budynku Intraco I mieściła się m.in. siedziba Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego „Pewex”, oraz ciesząca się „brakiem reklamacji” restauracja Intraco I, uznawana przez konsumentów za najlepszą w stolicy.
W 1992 r. na podstawie ekspertyzy technicznej ustalono, iż przyczyną odpadania ceramicznych płytek stanowiących okładzinę ścian osłonowych z żelbetu była korozja prętów zbrojeniowych oraz przenikanie wody opadowej oraz naprężenia spowodowane zmieniającą się temperaturą (Ekspertyza techniczna stanu technicznego elewacji budynku „Intraco I” przy ul. Stawki 2 w Warszawie, opr. Wilprojekt, Warszawa 1992). Stan ten potwierdziły kolejne badania, w konsekwencji w 1998 r. opracowano projekt modernizacji elewacji i nadbudowy 37 piętra wraz z wieżą radiową, zgodnie z którym przewidziano wykonanie izolacji wodoszczelnej i termicznej budynku oraz szklano-aluminiowych ścian kurtynowych, która „pozwoli uzyskać nowy wizerunek biurowca”, przy utrzymaniu zielonej kolorystyki (Projekt budowlany. Modernizacja budynku biurowego Intraco I ul. Stawki 2 w Warszawie – modernizacja elewacji i nadbudowa 37 piętra wraz z wieżą radiową, Warszawa, grudzień 1997). Prace wykonano latach 1998-2000, obejmowały one m.in. demontaż okładziny ceramicznej. Kolejna modernizacja obejmowała wnętrza budynku, przeprowadzona została w latach 2002-2004 i obejmowała całkowitą zmianę aranżacji części niskiej (hol z antresolą i częścią pomieszczeń). W kolejnych latach wnętrza dostosowywano do wymagań przepisów budowlanych oraz potrzeb użytkowników. W latach 2020-2022 na terenie podjazdu z zieleńcem, pod którym znajdował się częściowo parking budynku Intraco I wzniesiono budynek biurowy INTILXCO Prime. Dokonane przekształcenia obiektu zostały szczegółowo opisane w opracowaniu „Budynek Intraco – historia. Zmiany w zakresie architektury, układów funkcjonalnych, uwarunkowań technicznych i bezpieczeństwa pożarowego” opr. M. Ścisło, luty 2026. Obecnie biurowiec jest wyłączony z użytkowania, decyzją nr 244/AM/SRD/PB/2025/R z dnia 19.11.2025 r. Prezydent m.st. Warszawy wydał pozwolenie na rozbiórkę ww. obiektu.
