Kamienica Juliusza Nagórskiego przy ul. Targowej 15 w rejestrze zabytków

piątek, 31 lipca 2020 11:25

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę Juliusza Nagórskiego wraz z terenem posesji, położoną w Warszawie przy ul. Targowej 15, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

Do początku XX w. w południowej część ul. Targowej dominowały niskie budynki drewniane usytuowane w wzdłuż granic działek. Analogiczną formę miała zabudowa posesji przy ul. Targowej 15 (d.nr hip. 251-PR). W 1921 r. działka została zakupiona przez arch. Juliusza Nagórskiego (1887-1944) z przeznaczeniem na zabudowę mieszkaniową, być może rozważano także funkcje hotelowe. Projekt koncepcyjny kamienicy powstał najprawdopodobniej w 1927 r., projekt wstępny zatwierdzono rok później, początkowo jako budynek podpiwniczony o 6 kondygnacjach nadziemnych i 2 dziedzińcach połączonych przejazdem. W odróżnieniu od okolicznej zabudowy Nagórski zaprojektował od strony ul. Targowej dziedziniec otwarty, bez budynku frontowego.

Ze względu na trudności finansowe, budowa, a następnie opracowanie elewacji kamienicy trwało z przerwami aż do wybuchu II wojny światowej i nie zostało w pełni zakończone. W trakcie realizacji zdecydowano się na podwyższenie budynku o jedną kondygnację (z wyłączeniem skrzydła wzdłuż zachodniej granicy działki). Elewację opracowano za pomocą szarej cegły (przypuszczalnie planowano wykonanie okładziny kamiennej). Budynek przekryty został dachem płaskim, którego część zaadaptowano na taras dostępny ze znajdującego się na ostatniej kondygnacji lokalu. Elementem charakterystycznym budynku stały się cztery kioski szybów windowych, doświetlone za pomocą otworów okiennych, a także usytuowane od strony wewnętrznego dziedzińca kominy kotłowni centralnego ogrzewania. Na parterze budynku znajdowały się doświetlone za pomocą dużych witryn sklepowych lokale usługowe oraz garaż, natomiast na ostatnim piętrze mieszkanie i pracowania Juliusza Nagórskiego. W 1942 r. architekt sprzedał 1/2 udziałów budynku inż. Kazimierzowi Burnosowi, a rok później, temu samemu nabywcy dodatkowo 1/4 udziałów.

W czasie II wojny światowej w kamienicy mieścił się oddział 1 Urzędu Miar i Wag (Eichamt Warschau 1), część lokali przeznaczono na mieszkania dla niemieckich wojskowych. Z wyjątkiem uszkodzenia części dachu w wyniku ostrzału artyleryjskiego, budynek przetrwał wojnę bez większych zniszczeń. W 1944 r., po opuszczeniu tej części miasta przez Niemców w kamienicy mieszkali żołnierze rosyjscy. W 1946 r. budynek ponownie przeznaczony został na cele mieszkaniowe z usługami. Podejmowane po wojnie prace remontowe obejmowały naprawę uszkodzeń, remonty dachu, elewacji, instalacji, część lokali zostało wtórnie wydzielonych na mniejsze. W latach 70. XX w. przeprowadzono remont elewacji obejmujący m.in. uzupełnienie ubytków cegieł i wykonanie szarych tynków fakturowych. Ponadto postawiono ogrodzenie wydzielające pierwszy dziedziniec od ulicy.

Przedmiotowy budynek posiada istotne walory artystyczne jako indywidualnie zaprojektowane dzieło architektury mieszkalnej okresu dwudziestolecia międzywojennego. Nieruchomość wzniesiona pod koniec lat 20. XX w. łączy elementy reprezentacyjnej architektury modernistycznej z czynszowym, wielorodzinnym budynkiem mieszkaniowym, o wyższym standardzie mieszkań w części frontowej i niższym od strony wewnętrznego dziedzińca. Blokowe zestawienie brył budynku pozwoliło na wypracowanie indywidualnej formy artystycznej z półotwartym dziedzińcem frontowym i zamkniętym dziedzińcem wewnętrznym z niewielkimi ryzalitami od strony zachodniej. Sposób opracowania elewacji frontowych został powtórzony również od strony dziedzińca wewnętrznego, co nadaje całości spójny, jednorodny charakter. Rozwiązania formalne obiektu znajdują jednocześnie odzwierciedlenie w jego funkcjonalistycznym charakterze i potrzebie maksymalnego dostosowania do potrzeb użytkowych.

Walory artystyczne obiektu dostrzegalne są również w starannym opracowaniu detali na elewacji. Dekoracyjne opracowanie ściętych narożników, powtórzone w osiach ryzalitów budynków poprzecznych nawiązuje swoją formą do monumentalnych pilastrów, o uproszczonej, graficznej formie. Dekoracja ta powtórzona została w mniejszej skali w płycinach podokiennych. Zrównoważenie elementów horyzontalnych i wertykalnych uzyskane m.in. dzięki zastosowaniu płycin, płytkich pseudoryzalitów, a także wydatnej strefy cokołowej, gzymsów kordonowych czy fryzu uzyskano także dzięki wprowadzeniu elementów ornamentacyjnych w postaci balustrad zabezpieczających z motywem krzyżujących się ceowników. Podobny efekt starano się uzyskać poprzez bardziej dekoracyjne opracowanie przedsionków i holi na klatkach schodowych i wprowadzenie dźwigów windowych, kosztem dekoracji na wyższych piętrach.

Kamienica wiąże się również z postacią wybitnego, warszawskiego architekta Juliusza Nagórskiego, autora licznych budynków reprezentacyjnych i mieszkalnych, który nie tylko zaprojektował budynek, ale również mieszkał w nim i tworzył do czasu II wojny światowej. Kamienica jest nie tylko źródłem dla badań nad spuścizną architektoniczną Nagórskiego, ale również przyczynkiem do dziejów budownictwa mieszkaniowego na Pradze oraz rozwoju urbanistycznego miasta.


 

Praski mural trafił do rejestru zabytków

piątek, 10 lipca 2020 15:40

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego mural reklamowy, zlokalizowany na elewacji tylnej budynku przy ul. Targowej 22 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

Przedmiotowy wielkoformatowy mural znajduje się na dwóch tylnych ścianach oficyny dawnej kamienicy Dominika Cichockiego. Kamienica frontowa i część jej oficyn została rozebrana w związku poszerzeniem ulicy Kijowskiej w roku 1967, po wybudowaniu Dworca Wschodniego. Budynek, na którym umieszczony jest mural, figuruje w gminnej ewidencji zabytków i znajduje się na terenie układu urbanistycznego ulicy Targowej (nr rej A 865).

Wpisany do rejestru zabytków mural stanowi reklamę produktów biobójczych - owadobójczych i dezynfekcyjnych -produkowanych przez Zakłady Chemiczne „Azot” w Jaworzynie. Został namalowany w latach 70. XX w. Kompozycja na ścianie północno-wschodniej budynku powtarza zmultiplikowany, dwukondygnacyjny układ uproszczonych form, nawiązujących do opakowań reklamowanych preparatów (pojemniki aerozoli zaoblone u góry zwieńczone prostokątnymi przykrywkami). Ciemne, szerokie kontury z zaznaczonymi białymi plamami blików, rytmicznie powtarzane, wypełnione są barwnymi płaszczyznami. W kompozycji wykorzystane są barwy podstawowe - czerwień, żółć i błękit. Na wyższej kondygnacji poszczególne opakowania opisane są nazwami promowanych preparatów: molozol, muchozol, sanitozol. Poniżej przebiega biały pas mający symbolizować smugę aerozolu rozpyloną z pojedynczego pojemnika namalowanego na północno-zachodniej ścianie. Na białym tle oraz na ścianie północno-zachodniej widoczne są ślady po pierwotnych hasłach reklamowych, obecnie w części zatynkowane lub nieczytelne.

Walory artystyczne objętego postępowaniem muralu, promującego produkty Zakładów Chemicznych „Azot” w Jaworzynie, przejawiają się w wyważonej kompozycji i kolorystyce wielkoformatowego dzieła. Mural, projektowany według prawideł teorii reklamy socjalistycznej, nawiązywał bezpośrednio do produktu, jednocześnie mając za zadanie - jako ogólnodostępny nośnik i masowy środek przekazu - kształtowanie gustu estetycznego społeczeństwa poprzez swoją formę graficzną. Pomimo dużych zniszczeń oryginalnej substancji mural posiada dużą wartość wynikającą z zachowania oryginalnej skali, formy i kolorystyki. Obiekt posiada również wartości historyczne, jako jeden z nielicznych zachowanych obiektów reklamy wielkoformatowej na terenie Warszawy powstałej w latach 70. XX w. oraz element współtworzący wizualną tożsamość tego rejonu Pragi.

Na potrzeby postępowania przygotowana została również specjalistyczna opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w której wskazano, iż zachowany mural reklamowy zasługuje na ochronę prawną z uwagi na jego unikatowy charakter, niewątpliwe walory plastyczne i historyczne, a także szybki proces zanikania obiektów tego typu z przestrzeni miejskiej


 

Stacja gołębi pocztowych Twierdzy Modlin wpisana do rejestru zabytków

środa, 01 lipca 2020 10:58

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynek dawnej stacji gołębi pocztowych zlokalizowany na terenie Twierdzy Modlin w Nowym Dworze Mazowieckim przy ul. Księstwa Warszawskiego 190, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

Budynek stacji gołębi pocztowych stanowi jeden z elementów zabudowy Twierdzy Modlin. Nieruchomość została usytuowana na wschodnim skrzydle umocnień ziemnych twierdzy, powyżej d. działobitni napoleońskiej (wtórnie adaptowanej na stację wodociągów twierdzy oraz Wojskową Agencję Koszar). Jest to budynek murowany, założony na rzucie prostokąta, niepodpiwniczony, o 3 kondygnacjach nadziemnych, przekryty dachem czterospadowym, z lukarnami od strony północnej i południowej. Elewacje wykończone są czerwoną cegłą ceramiczną.

Dokładny czas powstania budynku nie jest znany. Został on wzniesiony w czasie stacjonowania w twierdzy wojsk rosyjskich, o czym może świadczyć forma architektoniczna budynku. Przyjmuje się, iż budynek został wzniesiony w II poł. XIX w. Po 2012 r. budynek poddano pracom remontowym i konserwatorskim. Obecnie jest nieużytkowany, zabezpieczony, pozostawiony w stanie surowym otwartym.

Budynek stacji gołębi pocztowych jest przykładem zabudowy uzupełniającej, wzniesionej na potrzeby utrzymania komunikacji strategicznego punktu wojskowego, jakim była Twierdza Modlin, wyróżniającym się na tle całego zespołu indywidualną funkcją i wyrazem estetycznym. Otrzymał on dostosowaną do stylistyki istniejącej zabudowy formę architektoniczną, o profilowanych gzymsach, skromnie opracowanych otworach okiennych i drzwiowych, które połączone zostały z elementami drewnianymi. Przeprowadzony w ostatnich latach remont nie pozbawił obiektu pierwotnych cech stylowych i charakterystycznych rozwiązań materiałowych.

Stacja stanowi również świadectwo wykorzystywania gołębi pocztowych na potrzeby wojskowości. Jest to jedyny na terenie Twierdzy Modlin obiekt tego typu i jeden z nielicznych zachowanych na terenie kraju, ma zatem znaczną wartość historyczną. Stopniowa rozbudowa twierdzy obejmowała zarówno budynki koszarowe czy umocnienia i stanowiska obrony, ale także zabudowę dodatkową, umożliwiającą jej funkcjonowanie w przypadku oblężenia lub prowadzonych w rejonie działań bojowych.

Wartość naukowa budynku wynika jego z warstwy materialnej, m.in. technologii wykonania, użytych materiałów budowlanych i ich opracowania, jak również rozwiązań technicznych i funkcjonalnych cechujących budownictwo ceglane, umożliwiającej prowadzenie badań nad historyczną zabudową Twierdzy Modlin. Wybór lokalizacji oraz forma budynku spełnić miały wszystkie potrzeby związane z hodowlą gołębi pocztowych, co stanowi ważne źródło dla badań nad dziejami wojskowości.

 

Strona 3 z 312

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g