Budynek stajni dawnego folwarku Moczydło wpisany do rejestru zabytków

poniedziałek, 02 marca 2020 16:35

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynku stajni dawnego folwarku Moczydło, położonego w Warszawie u zbiegu ulic Moczydłowskiej i Gminnej (dzielnica Ursynów), z uwagi na zachowane wartości historyczne i artystyczne.

Wieś Moczydło należała w 1528 r. do parafii św. Katarzyny na Służewie. Wchodziła w skład służewskich dóbr rodziny Dąbrowskich. W latach 20 XVIII w. kompleks służewski został zakupiony przez Elżbietę z Lubomirskich Sieniawską wraz z innymi majątkami otaczającymi Wilanów. Przypuszczalnie to wtedy założono folwark i oddano go w dzierżawę, podobnie jak inne wchodzące w skład klucza wilanowskiego. W źródłach archiwalnych folwark wspominany jest stosunkowo rzadko. Archiwum Gospodarcze Wilanowskie wzmiankuje w 1820 r. w folwarku Moczydło prace adaptacyjne stodoły na holendernię i wystawienie stodoły z owczarnią. Wcześniej na terenie folwarku wystawiono stodołę i owczarnię w konstrukcji zrębowej, owczarnię w konstrukcji słupowej, chlewy, kurniki, cielętnik. Na terenie znajdował się murowany i kryty gontem budynek dla służby.

W XIX w. gospodarka folwarku ewoluowała w kierunku hodowli koni. Prawdopodobnie wówczas powstał budynek stajni objęty wpisem do rejestru zabytków. W 1879 r. Moczydłów wydzierżawił od rodziny Potockich-Branickich hr. Ludwik Krasiński, na ziemiach Królestwa Polskiego jeden z prekursorów hodowli koni. który przeniósł tu swoją stadninę treningową. Na terenie folwarku stanęły murowane stajnie, maneż, budynki mieszkalne dla pracowników. Po śmierci hr. Krasińskiego (1885 r.) zlikwidowano stajnię wyścigową na Moczydle.

Na przełomie XIX i XX w. teren przeszedł w ręce ordynata Maurycego Zamoyskiego, następnie warszawskiego Towarzystwa Wyścigów Konnych, które założyło tu stajnię publiczną pod kierunkiem trenera Konstantego Cetnerskiego. Folwark wraz z otaczającymi łąkami moczydłowskimi stał się zapleczem gospodarczym dla toru wyścigowego na Polu Mokotowskim, a od 1938 r. dla nowo powstałego toru na Służewcu, a także miejscem nauki jazdy. Tuż przed I wojną światową na Moczydle znajdowała się także stajnia należąca do rosyjskiego przemysłowca naftowego, Ludwika Mantaszewa. Po I wojnie majątek wydzierżawił Michał Róg. Po jego śmierci w 1937 r. majątek Moczydłowski został rozprzedany, a zaplecze hippiczne Warszawy przeniosło się w pobliże otwartego w 1938 r. toru na Służewcu. Po II wojnie teren upaństwowiono zakładając PGR Moczydło w zespole PGR Wilanów. W tym okresie budynek stajni dalej pełnił swoją pierwotną funkcję (plan sytuacyjny PGR Moczydło z 1954 r. w Archiwum Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy). W 1951 r. Ursynów włączono w granice Warszawy. W 1956 r. teren przekazano w zarząd Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Od tej pory pozostałości folwarku zmieniały swoje przeznaczenie, popadały w ruinę i w miarę rozwoju Ursynowa, Natolina i Kabat zostały rozebrane, a począwszy od poł. lat 80. stopniowo zabudowane osiedlami mieszkaniowymi. Obecnie jedynym śladem dawnego folwarku Moczydło jest przedmiotowa stajnia.

Obiekt posiada przede wszystkim wartość historyczną jako ostatni zachowany relikt zabudowy dawnego folwarku Moczydło, należącego od lat 20 XVIII w. do klucza dóbr wilanowskich. Bogata historia majątku sięgająca XVIII w. związana jest z szeregiem zasłużonych dla historii Warszawy osób m.in. Elżbietą z Lubomirskich Sieniawską, rodziną Potockich i Branickich oraz Ludwikiem Krasińskim. Elementy zagospodarowania dawnego folwarku zostały z biegiem czasu całkowicie zatarte, a jedyne materialne świadectwo jego istnienia stanowi dziś przedmiotowy budynek. Ponadto w kontekście dzielnicy Ursynów obiekt jest rzadkim i jednym z najstarszych śladów jej pierwotnego zagospodarowania - sprzed epoki urbanizacji i włączenia w granice miejskie. W szerszej skali obiekt posiada też wartość jako przykład nielicznie zachowanego w graniach Warszawy budownictwa folwarcznego, na tle którego wyróżnia się jakością wykonania i solidnością murowanej konstrukcji. Na walory artystyczne budynku składa się zachowany ceglany detal architektoniczny, dekoracyjna forma sklepień, artykulacja elewacji (m.in. pilastry, łuki okienne, ceglane parapety). Pomimo zniszczenia więźby dachowej wraz z pokryciem, wciąż czytelna jest pierwotna bryła i konstrukcja budynku, elementy artykulacji architektonicznej oraz układ przestrzenny, tym samym budynek wciąż stanowi cenny relikt historii podwarszawskich dóbr ziemskich oraz ziemiańskich tradycji na terenie Mazowsza.

Decyzja wpisu do rejestru zabytków jest ostateczna, strony postępowania nie wniosły od niej odwołania w ustawowo przewidzianym terminie.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Dom własny architekta Romana Felińskiego przy Alei Armii Ludowej 30 w Warszawie wpisany do rejestru zabytków

środa, 26 lutego 2020 14:34

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynku mieszkalnego położonego przy Alei Armii Ludowej 30 w Warszawie z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

Przedmiotowa kamienica wzniesiona została ok. 1926 r. wg projektu Romana Felińskiego, wybitnego architekta i urbanisty. Feliński w latach 1919 - 1926 pracował na stanowisku naczelnika w Ministerstwie Robót Publicznych, gdzie zorganizował Wydział Miast i Zdrojowisk. Jednocześnie był stałym zastępcą dyrektora Departamentu Budowlanego. Działał również społecznie jako współzałożyciel i pierwszy prezes Towarzystwa Urbanistów Polskich. W 1926 r. został zwolniony ze służby państwowej, od tamtej pory prowadził w zaprojektowanym przez siebie domu przy ul. Lekarskiej 1 (obecnie Armii Ludowej 30) prywatne biuro architektoniczno-urbanistyczne w którym nadal wykonywał plany regulacyjne miast oraz pracował naukowo.

Dom własny architekta jest elementem „Kolonii Ognisko”. Feliński był projektantem całego zespołu, który obejmował obszar pomiędzy ul. Filtrową, al. Niepodległości (dawniej Topolowa), Aleją Armii Ludowej i Lekarską. Feliński rozpoczął budowę założenia, jednak na ostateczny kształt projektu mieli również wpływ architekci Stefan Kraskowski oraz Józef Krupa. Dom na rogu Lekarskiej i Filtrowej ukończył Stefan Siennicki. Budynki od ul. Lekarskiej miały charakter szeregowych domów jednorodzinnych. Projekty „Kolonii Ognisko” zostały wystawione na Wystawie Związku Miast Polskich Mieszkanie i Miasto w czerwcu 1926 r. Architektura kolonii została także przeanalizowana na łamach czasopisma „Architektura i Budownictwo”, gdzie podkreślano funkcjonalny układ wnętrz i nowoczesne urządzenie poszczególnych pomieszczeń. W prasie architektonicznej jako duże osiągnięcie projektanta przedstawiano też zastosowanie centralnego ogrzewania.

Prawdopodobnie przez całą II wojnę światową, w specjalnie przygotowanej skrytce, w budynku urywała się żona architekta o żydowskim pochodzeniu. Miejsca tego nie opuszczała od września 1939 r. aż do masowego wysiedlenia mieszkańców Warszawy u schyłku wojny. Pracownia Felińskiego została zaś zniszczona wraz z jego archiwum i zbiorem dokumentów.

Na walory artystyczne budynku składa się przede wszystkim jego kostium architektoniczny utrzymany w stylistyce neorenesansowej, obejmujący m.in. arkadowe nisze, pilastry z kapitelami dekorowanymi kimationem, dekoracyjny balkon wsparty na wolutowych konsolach, profilowane gzymsy oraz kule wieńczące narożniki, ryzalit i słupki balustrad. Bryła obiektu ukształtowana została w konwencji i proporcjach kamienicy renesansowej, wzmocnionej narożnymi szkarpami oraz zwieńczonej attyką skrywającą pogrążone połacie dachu. Budynek posiada również walory kompozycyjne jako lustrzany akcent zamykający kraniec zabudowy szeregowej usytuowanej wzdłuż ulicy Lekarskiej. Jego odpowiednik po stronie północnej wpisany został do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem rejestru A-22 decyzją z dnia 21.12.2001 r. Dopełnieniem walorów artystycznych obiektu jest otaczająca go posesja zaaranżowana od strony zachodniej jako miejski ogród otoczony murowanym ogrodzeniem, zaś od strony wschodniej trawnik tworzący przestrzeń ekspozycji elewacji bocznej.

Budynek jest również cennym przykładem działalności projektowej architekta Romana Felińskiego, będącego jednym z ciekawszych indywidualności warszawskiego środowiska architektonicznego okresu międzywojnia. Obiekt posiada również walory historyczne jako obiekt bezpośrednio związany nie tylko z twórczością, ale też biografią architekta.

Decyzja jest ostateczna.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Pozostałości dawnego Dworca Terespolskiego wpisane do rejestru zabytków

poniedziałek, 24 lutego 2020 16:46

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego pozostałości dawnego Dworca Terespolskiego położonego w Warszawie przy ul. Kijowskiej 14A z uwagi na zachowane wartości historyczne i naukowe.

Budynek przy ul. Kijowskiej 14 A (wcześniej ul. Wołowa 44) stanowił pierwotnie końcowy fragment wydłużonego budynku dawnego Dworca Terespolskiego, stanowiącego jeden z najważniejszych obiektów kolei żelaznej Warszawsko-Terespolskiej. Obecnie jest niewielkim wolnostojącym obiektem założonym na planie zbliżonym do prostokąta.

Historia budynku sięga lat 60. XIX w. Po otrzymaniu koncesji rządowej Leopold Kronenberg powołał Towarzystwo Drogi Żelaznej Warszawsko-Terespolskiej (1864), która łączyła w pierwszym etapie warszawską Pragę z Siedlcami, a następnie z Terespolem i Brześciem, skąd możliwa była dalsza komunikacja w kierunku Moskwy. Wszystkie dworce na pierwszym odcinku trasy zostały wzniesione w latach 1866-1867, wg projektów Alfonsa Kropiwnickiego. Dworzec Terespolski (zwany także Brzeskim) stanowił najważniejszą i najbardziej reprezentacyjną realizację całej linii kolejowej. Kamień węgielny pod budowę dworca został uroczyście wmurowany 18 maja 1866 r., a trasę oddano do użytku w październiku 1866 r. W tym czasie oprócz budynku dworca wzniesiono również szereg budynków technicznych i gospodarczych, zakładów naprawczych taboru kolejowego, magazynów i budynków mieszkalnych dla pracowników kolei.

Dworzec został przebudowany w 1890 r. wg proj. W. Łuby. Obejmowała ona powiększenie sali pasażerskiej i doposażenie jej w dodatkowe zaplecze techniczne. W czasie I wojny światowej wycofujące się wojska rosyjskie dokonały zniszczeń infrastruktury kolejowej, w tym również warszawskich dworców kolejowych. Dworzec Terespolski został spalony, część ścian wysadzono w powietrze. Po 1918 r., wraz z odbudową budynku został on przemianowany na Dworzec Wschodni.

W 1939 r. budynek został poważnie uszkodzony w czasie niemieckiego bombardowania, pozostawał on jednak użytkowany jako stacja Banhhof Warschau Ost, stanowiąca część struktury niemieckiej kolei Ostbahn. W 1944 r., po nieudanych próbach opanowania budynku przez żołnierzy Powstania Warszawskiego dworzec został wysadzony w powietrze przez okupantów. Na skutek wybuchów budynek i przylegające do niego zabudowania został w kilku miejscach całkowicie zniszczone, zachowały się natomiast elewacja frontowa korpusu głównego (północna), osłabione partie ściany południowej i ścian bocznych, zniszczeniu uległ natomiast dach, większość stropów i wyposażenie. Po wojnie zdecydowano się na rozbiórkę pozostałości dworca pozostawiając niewielki fragment wschodniego ryzalitu. Wykorzystano wówczas ścianę frontową i trzy fragmenty ścian poprzecznych, uzupełniono brakujące fragmenty murów i przekryto budynek dachem płaskim. Obiekt pozbawiony został części dekoracji architektonicznych. W czasie okupacji lub zaraz po zakończeniu II wojny światowej pod budynkiem wybudowano schron przeciwlotniczy. Pod koniec l. 60. XX w. wykonano nowy układ torowy stacji Warszawa Wschodnia, nasyp kolejowy i wzniesiono nowy budynek dworca. Pozostałości dawnego dworca krótko pełniły funkcję siedziby orkiestry kolejowej, a w l. 70. XX w. rozlewni wód mineralnych Przedsiębiorstwa Wagonów Sypialnych „Wars”. W l. 90. XX w. budynek został wynajęty na punkt skupu surowców wtórnych, funkcję tę pełni do chwili obecnej./p>

Budynek przy ul. Kijowskiej 14 A posiada znaczną wartość historyczną jako pozostałość jednego z najważniejszych dworców kolejowych dziewiętnastowiecznej Warszawy, tym samym jest też cennym świadectwem rozwoju przestrzennego miasta oraz kolejnictwa na terenie Królestwa Polskiego, a przede wszystkim Drogi Żelaznej Kolei Warszawsko-Terespolskiej. Jednocześnie jest to jeden z nielicznych reliktów zabudowy kolejowej o dziewiętnastowiecznym rodowodzie w tej części miasta. Budowa dworca i uruchomienie linii kolejowej na wschód stanowiło ważne wydarzenie w życiu miasta, co znajduje odzwierciedlenie w ówczesnej prasie oraz ikonografii: złożenie kamienia węgielnego i prace budowlane udokumentował znany warszawski fotograf Maksymilian Fajans. Pozostałości dworca kolejowego wiążą się z ważnymi postaciami epoki – bankierem i finansistą baronem Leonem Kronenbergiem, architektem i jednym z budowniczych teatru Narodowego Alfonsem Kropiwnickim czy inż. Tadeuszem Chrzanowskim będącym m.in. kierownikiem budowy Mostu Kierbedzia. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż dworzec ten stanowił ważny punkt strategiczny w czasie I i II wojny światowej, a jego zniszczenie w 1944 r. wiąże się z walkami prowadzonymi w czasie Powstania Warszawskiego. Wartość naukowa budynku wynika jego z warstwy materialnej, m.in. technologii wykonania, użytych materiałów budowlanych i ich opracowania, jak również rozwiązań technicznych i funkcjonalnych cechujących architekturę II połowy XIX w. Stanowi on również ważny przyczynek do badań kolejnictwa w Królestwie Polskim oraz architektury kolejowej. /p>

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 2 z 305

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g