Rzeźby dawnego Domu Sierot Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności w rejestrze zabytków

piątek, 27 marca 2020 08:26

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego dwóch figur kamiennych autorstwa Teodora Skoniecznego: Matki Bożej w typie Immaculata oraz Św. Józefa z Dzieciątkiem, zlokalizowanych na terenie parku przy Kościele Parafialnym p.w. św. Rocha w Lipkowie, a pochodzących pierwotnie z Domu Sierot Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności przy ul. Rakowieckiej 21 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

Autorem obydwu figur jest Teodor Skonieczny (1852- 1910), prowadzący w Warszawie własny zakład rzeźbiarsko-kamieniarski przy ul. Dzikiej 59 (później ul. Dzika 76 i 61). Jest on twórcą wielu pomników nagrobnych, szczególnie na Cmentarzu Powązkowskim. Dzięki realizacjom sepulkralnym zyskał znaczny rozgłos i pochlebne komentarze w ówczesnej prasie (m.in. za rzeźby na grobach Piaszczyńskich, czy Józefa Sonnenberga). Wykonał również szereg posągów o treści religijnej (m.in. wizerunek Madonny dla kościoła św. Karola Boromeusza na Powązkach, 1899 r., posągi świętych Floriana i Michała Archanioła dla kościoła św. Floriana na Pradze, 1894 r., figury dla Domu Sierot Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności przy ul. Rakowieckiej 21 w Warszawie, 1901 i 1902 r.). Rzeźbiarz ukończył warszawską Klasę Rysunkową, praktykował w pracowniach rzeźbiarskich Bolesława Syrewicza i Ludwika Kurzawskiego. Przez pewien czas pobierał także nauki w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (SSP).

Obydwie figury Skonieczny wykonał dla Domu Sierot Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności przy ul. Rakowieckiej 21 w Warszawie na przestrzeni lat 1901-1902. Figura Matki Boskiej umieszczona była pierwotnie na wielostopniowym postumencie w niszy usytuowanej na osi fasady budynku, nad wejściem głównym. Natomiast wolnostojąca figura św. Józefa posadowiona była przed sierocińcem, pod murem ogrodzenia i zwrócona frontem w kierunku budynku. Obydwa obiekty, z uwagi na rozwiązanie w 1949 r. Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności i likwidację Domu Sierot przy ulicy Rakowieckiej, zostały przeniesione na teren Parafii św. Rocha w Lipkowie. Jak wynika z dzienników prowadzonych przez ówczesnego proboszcza - ks. Wacława Kurowskiego – oba posągi znalazły się w posiadaniu parafii w 1952 r., archiwalna dokumentacja fotograficzna potwierdza, iż przedmiotowe obiekty pochodzą z sierocińca przy ul. Rakowieckiej.

Rzeźby cechuje realizm i szczegółowość w opracowaniu detalu, poprawne proporcje postaci oraz wyważona kompozycja. Wysoki walor plastyczny prac uznanego artysty – Teodora Skoniecznego stawia obydwa obiekty w kręgu godnych uwagi realizacji rzeźbiarskich początku XX w. Prace te świadczą o dobrej technice rzeźbiarskiej i klasie artystycznej autora. Niezaprzeczalne wartości artystyczne figur wiążą się także z wartościami naukowymi, wynikającymi z możliwości pogłębienia studiów nad twórczością artystyczną tego rzeźbiarza. Obydwie figura posiadają również wartość historyczną, jako przedmiot kultu i zarazem element współtworzący tożsamość zarówno obecnego miejsca przechowywania – Parafii w Lipkowie jak i historycznego - pierwotnego miejsca fundacji - Domu Sierot przy ulicy Rakowieckiej, związanego z działalnością Warszawskiego Towarzystwa Charytatywnego.

Postępowanie wpisu do rejestru zostało wszczęte na wniosek Parafii Rzymsko-Katolickiej p.w. św. Rocha w Lipkowie. Decyzja jest ostateczna.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

UWAGA, URZĄD DOSTĘPNY TYLKO ZDALNIE!

środa, 25 marca 2020 08:01

Zgodnie z § 10 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. 2020 r. poz. 491), mając na uwadze wspólne bezpieczeństwo zmuszeni jesteśmy do zawieszenia wizyt w urzędzie i do odwołania całkowitego zamknięcia dla interesantów naszej kancelarii. Informujemy, że większość pracowników urzędu pracuje zdalnie, przebywa na urlopie lub korzysta ze zwolnienia. W sprawach bieżących zachęcamy do kontaktu mailowego z inspektorami lub kierownikami poszczególnych komórek organizacyjnych zajmujących się Państwa sprawą.

Prosząc o wyrozumiałość, zalecamy przesyłanie dokumentacji dotyczącej prowadzonych postępowań za pośrednictwem platformy ePUAP (adres skrytki: /wuoz/SkrytkaESP) lub pocztą: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie, ul. Nowy Świat 18/20, Warszawa 00-373.

W tym samym trybie pracować będą delegatury naszego urzędu w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach.

Informacji telefonicznej udzielają wyłącznie sekretariaty urzędu i delegatur, od poniedziałku do piątku w godz. 12.00-15.00.

Kontakt telefoniczny do sekretariatu Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Warszawie, tel. 22 44 30 400, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Delegatura w Ciechnowie, tel. 23 672 49 52, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Delegatura w Ostrołęce, tel. 29 764-22-38, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Delegatura w Płocku, tel. 24 262-76-71, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Delegatura w Radomiu, tel. 48 363-92-14, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Delegatura w Siedlcach, tel. 25 633-94-58, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

 

Dawna Fabryka Sprawdzianów Państwowych Wytwórni Uzbrojenia w Warszawie w rejestrze zabytków

wtorek, 17 marca 2020 11:52

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego historycznego zespołu budowlanego dawnej Fabryki Sprawdzianów Państwowych Wytwórni Uzbrojenia, wzniesionego w latach 1923-1925, położonego w Warszawie przy ul. Duchnickiej 3, z uwagi na zachowane wartości historyczne i artystyczne.

Dawna Fabryka Sprawdzianów Państwowych Wytwórni Uzbrojenia przy ul. Duchnickiej 3 w Warszawie zlokalizowana jest wzdłuż północnego odcinka Warszawskiej Małej Obwodnicy Kolejowej (Dworzec Gdański Warszawa Powązki), w kwartale pomiędzy ul. Duchnicką, Powązkowską, Krasińskiego i Przasnyską. Historyczny zespół budowlany obejmuje 2 budynki: gmach fabryki oraz d. budynek mieszkalny. Elementem zagospodarowania terenu jest ponadto portiernia (ob. przebudowana), ogrodzenie i rozplanowanie zieleńców i dróg dojazdowych.

Decyzja o powstaniu fabryki podjęta została w 1923 r., posesja historycznie sąsiadowała z terenami wojskowymi zajmowanymi przez I Pułk Radiotelegraficzny (od strony północnej i wschodniej) oraz składami Zaopatrywania Służby Lądowej i Wodnej (od strony zachodniej). Na potrzeby zakładu produkcyjnego teren został wydzielony oraz wytyczono i wybrukowano ulicę Duchnicką. Zabudowania Państwowej Wytwórni Sprawdzianów, obejmujące gmach główny, portiernię (ob. częściowo przekształcona), garaż i transformatornię (niezachowane), wybudowano w latach 1923-1925. Ponadto w sąsiedztwie fabryki, po stronie zachodniej, wzniesiono dom mieszkalny, obok niego i wzdłuż zachodniej granicy posesji przeprowadzono bocznicę kolejową. Produkcję sprawdzianów (przyrządów mierniczych) rozpoczęto w 1926 r. W tym czasie fabrykę zwiedzał prezydent Ignacy Mościcki.

W 1927 r. po likwidacji Centralnego Zarządu Wytwórni Wojskowych, któremu podlegał zakład przy ul. Duchnickiej, Fabryka Sprawdzianów w Warszawie przeszła pod zarząd Państwowych Wytwórni Uzbrojenia. Zakład zajmował się wówczas produkcją przyrządów mierniczych m.in. mikromierzy, suwmiarek precyzyjnych, gwintowników szlifowanych, uchwytów, przyrządów kreszerowych, płytek mierniczych typu Johanssona, przeznaczonych na potrzeby wojska polskiego, a także na polski i zagraniczny rynek cywilny. W 1930 r. w zakładach rozpoczęto produkcję maszyn dla Polskiego Monopolu Tytoniowego. Dzięki wąskiej specjalizacji w latach 30. XX w. fabryka zajmowała czołowe miejsce w produkcji narzędzi i przyrządów pomiarowych w kraju.

W czasie II wojny światowej na terenie Fabryki stacjonowały wojska niemieckie, a produkowane na terenie zakładów narzędzia i części przekazywane były do III Rzeszy. W fabryce pracowali Polacy i jeńcy sowieccy, część z nich poniosła śmierć na terenie zakładów w latach 1943-1944. Po wybuchu powstania warszawskiego zakończono produkcję, a maszyny rozmontowano i wywieziono do Niemiec wraz z częścią załogi. Pomimo zniszczeń wojennych zachowały się budynek frontowy fabryki, portiernia (ob. przebudowana) oraz budynek mieszkalny, a także zagospodarowanie południowej części posesji.

Po 1945 r. Fabryka Sprawdzianów stała się częścią Centralnego Zakładu Techniczno-Badawczego, a od 1948 r. zdecydowano o przekazaniu fabryki na potrzeby Głównego Instytutu Mechaniki, poszerzając jej obszar o teren między ul. Przasnyską a Powązkowską. Od 1951 r. instytut stał się samodzielną jednostką naukowo-badawczą.

Historyczny zespół budowlany d. Fabryki Sprawdzianów Państwowych Wytwórni Uzbrojenia w Warszawie przy ul. Duchnickiej 3 posiada istotne walory artystyczne jako przykład zakładu przemysłowego o charakterze wojskowym, łączącego cechy stylistyczne tradycyjnej architektury monumentalnej z funkcją zakładu produkcyjnego. Nawiązania do architektury rezydencjonalnej widoczne są w sposobie ukształtowania głównego budynku produkcyjnego (wydłużonego skrzydła o symetrycznym układzie z bocznymi ryzalitami) oraz w układzie przestrzennym całego założenia. Budynek główny poprzedzony jest reprezentacyjnym dziedzińcem z owalnym podjazdem oraz uzupełniony o niewielki budynek mieszkalny i portiernię, wzorowane na domu ogrodnika i dozorcy, całości towarzyszy starannie zaprojektowane ogrodzenie z dekoracyjnie opracowaną bramą wjazdową.

Dawna Fabryka Sprawdzianów jest również materialnym świadectwem działalności wojskowych zakładów przemysłowych, w tym laboratoriów Państwowych Wytwórni Uzbrojenia, a tym samym polskiej myśli technicznej okresu dwudziestolecia międzywojennego. Ranga zakładów podkreślona została poprzez towarzyszącą jego uruchomieniu wizytację prezydenta Ignacego Mościckiego w 1926 r. O wartości historycznej zespołu budowlanego świadczą również związane z nim wydarzenia z okresu II wojny światowej upamiętnione m.in. za pomocą pomnika usytuowanego na terenie posesji. Po 1945 r. fabryka kontynuowała swoją działalność jako Instytut Mechaniki Precyzyjnej, koncentrując się na pracach badawczo-teoretycznych, stając się w latach 50. XX w. wiodącym instytutem w dziedzinie metaloznawstwa i obróbki cieplnej.

Decyzja wpisu do rejestru zabytków jest ostateczna, strony postępowania nie wniosły od niej odwołania w ustawowo przewidzianym terminie.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 10 z 314

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g