Lokomotywownia „Olszynka Grochowska” w rejestrze zabytków

poniedziałek, 04 lipca 2022 12:42

Do rejestru zabytków trafił unikatowy obiekt budownictwa kolejowego. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podjął decyzję o objęciu prawną ochroną konserwatorską budynku hali lokomotywowni „Olszynka Grochowska”, wzniesionego w latach 30. XX w., położonego przy ul. gen. J. Chłopickiego 53 w Warszawie.

Hala lokomotywowni (d. rewizji bieżącej elektrowozów) znajdująca się na terenie stacji postojowej (rozrządowej) Grochów, po północnej stronie linii kolejowej Warszawa-Wschodnia-Pilawa, została wzniesiona w związku z elektryfikacją Warszawskiego Węzła Kolejowego. Budynek zaprojektowany na zlecenie Ministerstwa Komunikacji przez Biuro Projektów i Studiów PKP obsługiwać miał 4 tory postojowe do bieżącej konserwacji elektrowozów (hala) i zaplecze administracyjno-techniczne (dwukondygnacyjna przybudówka z warsztatem podręcznym). Projekt opracowany został przez inż. Wacława Żenczykowskiego (1897-1957), członka PAN, wykładowcę Politechniki Warszawskiej, projektanta i autora publikacji oraz opinii dotyczących budownictwa i zagrożeń budowalnych. Do jego realizacji przystąpiono na przełomie 1937 i 1938 r., realizowana przez firmę Travers budowa ukończona została pod koniec 1938 r.

Otwarta hala typu przelotowego wsparta na 22 słupach przekryta została nowoczesnym sklepieniem beczułkowym (10 łupin beczułkowych) oraz posadowiona na żelbetowych ławach i stopach fundamentowych opartych na palach Straussa, stabilizujących grunt na terenie stacji. Jak pisano „W kształcie swoim hala harmonizuje z sylwetką nowoczesnych elektrowozów, w szczególności zaś będzie odpowiadała lokomotywom przyszłości o liniach opływowych” (Żenczykowski, Hala do rewizji bieżącej elektrowozów w Grochowie pod Warszawą, „Inżynieria i budownictwo”, 1938, nr 4).

W czasie II wojny światowej budynek użytkowany był zgodnie z przeznaczeniem. Pomimo zniszczeń infrastruktury technicznej, znajdująca się poza głównym węzłem kolejowym zabudowa stacji postojowej Grochów nie uległa zniszczeniu i po 1945 r. obsługiwała tabor kolejowy zarówno z prawo- jak i lewobrzeżnej Warszawy. Pod koniec l. 50. XX w. do budynku dostawiono dodatkową halę mieszczącą jeden tor, do obsługi nowocześniejszych i dłuższych zestawów taboru trakcyjnego. Hala swoją funkcję pełniła do przełomu l. 60. i 70. XX w., kiedy część jej zadań przejęła hala elektrowozowni Nowy Grochów. Obecnie budynek hali lokomotywowni „Olszynka Grochowska” wykorzystywany jest do obsługi lokomotyw elektrycznych (głównie składów pospiesznych).

Budynek hali lokomotywowni „Olszynka Grochowska” stanowi cenny przykład obiektu kolejowego wzniesionego w l. 30. XX w. według nowatorskiego projektu. Jak stwierdzono w karcie ewidencyjnej budynku nośnikiem wartości zabytkowych jest „unikalna, nowatorska konstrukcja stropu hali, zachowanie wielu elementów konstrukcyjnych i wyposażenie w stanie oryginalnym”. Hala łączy się bezpośrednio z działalnością projektową uznanego autorytetu w dziedzinie budownictwa, jakim był prof. Wacław Żenczykowski. Dzięki przeprowadzonym badaniom i obliczeniom statystycznym udało się stworzyć konstrukcję dachową charakteryzującą się lekkością, oszczędnością materiałową oraz łatwością utrzymania i konserwacji, która w ocenie jej twórcy, była pierwszą tego typu konstrukcją na świecie. Nowatorski kształt beczułki powierzchniowej otrzymano „dzięki przesuwaniu po liniach wezgłowia odcinka kołowego w ten sposób, że jego płaszczyzna jest wszędzie normalna do linii parabolicznej wezgłowia” (Żenczykowski, Hala do rewizji bieżącej…). Wykonane testy obciążeniowe na modelach potwierdziły trwałość zaproponowanego rozwiązania i zdecydowały o wdrożeniu projektu do realizacji. Wartość naukowa budynku wyraża się zatem zarówno w procesie koncepcyjnym, jak i w warstwie materialnej budynku, m.in. technologii i jakości wykonania, wysokiej jakości materiałów budowlanych.

Budowa hali była jednocześnie świadectwem rozwoju technicznego II Rzeczypospolitej oraz dokumentem modernizacji infrastruktury kolejowej okresu międzywojennego z zastosowaniem najnowszych rozwiązań technicznych (elektryfikacja ruchu kolejowego, wprowadzenie nowych konstrukcji żelbetowych). Nośnikiem wartości zabytkowych jest również oryginalna bryła budynku łącząca nowatorskie rozwiązane technologiczne z estetyką architektury modernistycznej, zachowany w dużym stopniu oryginalny wystrój oraz układ funkcjonalno-przestrzenny. Jest to jednocześnie rzadki przykład obiektu tego typu, jedna z najstarszych, trwale użytkowanych lokomotywowni na terenie Warszawy, która przetrwała w dobrym stanie II wojnę światową oraz uniknęła współczesnych modernizacji.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Wykłady, dyskusje, zwiedzanie

środa, 29 czerwca 2022 12:43

Poznaliśmy program 8. Szkoły Letniej PKN ICOMOS. Zainagurowana zostanie 25 lipca w Auli Starej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, ul. Krakowskie Przedmieście 26/28. Uroczystego otwarcia wydarzenia dokonają dr Jarosław Sellin, Generalny Konserwator Zabytków MKiDN, prof. Jakub Lewicki, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków i prof. Bogusław Szmygin – prezes PKN ICOMO.

W programie szkoły znalazły się: wykłady, dyskusje, zwiedzanie obiektów nieudostępnianych turystycznie Warszawy i wybranych inwestycji Mazowsza. Szczegółowy program znajduje się poniżej:

PROGAM SZKOŁY LETNIEJ WARSZAWA

Impreza odbędzie się w Warszawie w dniach 25 - 27 lipca 2022. Jej głównym tematem będzie: „Presja inwestycyjna dużych miast”. Udział w niej jest bezpłatny Uczestnicy pokrywają koszty przyjazdu i pobytu. Organizatorzy zapewnią koszty posiłków i podróży studialnej. Liczba miejsc jest ograniczona.

Formularz zgłoszeniowy znajduje się poniżej:

KARTA ZGŁOSZENIOWA

Zapisy do 8 lipca.
 

Nowy wpis do rejestru zabytków: budynek dawnych Koszar Golędzinowskich przy ul. Jagiellońskiej 47

czwartek, 23 czerwca 2022 13:12

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynek d. Koszar Golędzinowskich położony w Warszawie przy ul. Jagiellońskiej 47, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe obiektu. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone w związku z wnioskiem organizacji społecznej Towarzystwo Przyjaciół Pragi. Niniejszy wpis do rejestru zabytków uzupełnia cenny zbiór dawnych obiektów koszarowych objętych w ostatnich latach prawną ochroną konserwatorską, wśród których znajdują się m.in. budynki położony przy ul. Szwoleżerów 7A (2019), Rakowieckiej 2, Wiśniowej 56 (2019), 11 Listopada 13 (2021).

Budynek koszarowy został wzniesiony na początku XX w. (po 1901 r.) jako uzupełnienie zabudowy Fortu Śliwickiego (po 1918 r. Fort Jasińskiego, Golędzinów), którego główne zabudowania pochodzą z lat 1835–1836. Usytuowany przy dawnej Szosie Kowieńskiej (później Modlińskiej), w sąsiedztwie Rogatek Golędzinowskich, służył zapewne jako siedziba administracyjna lub koszary przeznaczone dla wyższej kadry wojskowej, brak jednak archiwaliów potwierdzających bezpośrednio sposób użytkowania budynku. Poprzedzony zieleńcem wraz z zabudową gospodarczą (2 budynki) i dziedzińcem tworzył zespół zabudowy wykorzystywany do 1915 r. przez wojska rosyjskie, a po odzyskaniu niepodległości stał się m.in. siedzibą dowództwa 1 pułku artylerii najcięższej oraz dywizjonu konnego Policji Państwowej. W czasie II wojny światowej budynek nie odniósł większych uszkodzeń, zniszczona została natomiast sąsiednia zabudowa (budynki gospodarcze – stajnia i wozownia). Po 1945 r. zniszczone zabudowania zostały rozebrane, a na przynależnej do budynku koszarowego posesji wzniesiono hale magazynowe. Po 2019 r. w ich miejscu wzniesiono blok mieszkalny. W związku z rozbudową ul. Jagiellońskiej i budową linii tramwajowej zajęto część zieleńca przed budynkiem i wykonano jezdnię łączącą drogę wewnętrzną z ulicą Zatylną. Dawne Koszary Golędzinowskie przeznaczone zostały na mieszkania socjalne o niewielkim metrażu, na parterze wydzielono lokal użytkowy.

Budynek przy ul. Jagiellońskiej 47 jest jednym z obiektów koszarowych uzupełniających zabudowę Fortu Śliwickiego (Jasińskiego, Golędzinów) i reprezentuje charakterystyczne cechy rosyjskiej architektury wojskowej z przełomu XIX w. i XX w. realizowane na terenie dawnej guberni warszawskiej. Murowany budynek o bogatym detalu architektonicznym, pomimo zastosowania charakterystycznych dla budownictwa koszarowego rozwiązań, otrzymał indywidualną oprawę architektoniczną w postaci fryzów, gzymsów kordonowego i wieńczącego, lizen i opraw okiennych. Zróżnicowanie wystroju elewacji frontowej oraz bocznych i tylnej świadczy o umiejętnym połączeniu funkcji reprezentacyjnych z użytkowymi. O formie architektonicznej budynku zdecydował również jego układ funkcjonalno-przestrzenny z trzema klatkami schodowymi, których obecność od strony zachodniej zaakcentowano pseudoryzalitami.

Na uwagę zasługuje również wnętrze budynku, w którym pomimo istotnych zmian wynikających z dostosowania budynku do funkcji mieszkalnych, zachowano historyczne pionowe ciągi komunikacyjne, stopnie i posadzkę z lastriko, kamienia i płytek ceramicznych, przykłady drewnianej stolarki drzwiowej oraz parkietu, a także pozostałości malatury, która umożliwia rekonstrukcję oryginalnej dekoracji reprezentacyjnej klatki schodowej. Wysoki poziom wykonania charakteryzuje również metalowy detal architektoniczny w postaci kutych wsporników dwuspadowych dachów nad wejściami do budynku oraz balustrady głównej klatki schodowej, co podnosi autentyzm oraz wartość artystyczną obiektu.

Niezwykle istotny jest walor historyczny obiektu. Budynek do 1915 r. użytkowany był przez wojsko rosyjskie, w dwudziestoleciu międzywojennym stal się siedzibą dowództwa 1 pułku artylerii najcięższej oraz dywizjonu konnego Policji Państwowej. Na jego ścianach widoczne są ślady postrzałów pochodzące najprawdopodobniej z czasów II wojny światowej. Pomimo zmiany sposobu użytkowania, dawny budynek koszarowy w dalszym ciągu pozostaje świadectwem historii wojskowości oraz wpływu jaki wywarła na tkankę miejską obecność armii carskiej.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 10 z 329

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g