Willa Hel w Podkowie Leśnej została wpisana do rejestru zabytków

środa, 15 grudnia 2021 12:49

Wpisałem do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynek wielorodzinny –  
 Willę Hel, wzniesiony w latach 1932-1935, położony w Podkowie Leśnej przy ul. Jana Pawła II 29 wraz z terenem posesji, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne obiektu. 

 

Willę Hel wzniesiono w latach 1932-1935 przy ówczesnej ul. Żółwińskiej. Projekt budynku datowany na 1932 rok został sporządzony dla małżeństwa Chila i Sary Nissencweigów, przedsiębiorców z Pruszkowa. Willa została wzniesiona na terenie Letniska Młochówek, rozparcelowanego w 1929 r., a następnie w 1933 r. przyłączonego do Podkowy Leśnej. Budynek powstał jako dom wielorodzinny. Na dwóch kondygnacjach urządzono łącznie cztery mieszkania o podobnym rozkładzie, każde zaopatrzone w taras i obsługiwane równocześnie przez dwie klatki schodowe. W l. 30 XX w. w willi Hel zamieszkał inż. Julian Koźmiński, polski inżynier elektryk, od 1936 r. dyrektor ds. sieci Elektrowni Miejskiej na Powiślu, komendant obrony elektrowni w czasie obrony stolicy we wrześniu 1939 roku, więziony następnie przy Al. Szucha. W 1939 r. inż. Koźmiński zawarł związek małżeński z Marią Kwaśniewską (II° voto Maleszewską), polską oszczepniczką, koszykarką, brązową medalistką Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w rzucie oszczepem, odznaczoną Krzyżem Walecznych za pomoc rannym na Wybrzeżu Kościuszkowskim podczas wrześniowych bombardowań stolicy. Lekkoatletka przez cały okres okupacji, również po śmierci męża, przebywała w Podkowie Leśnej, pomagając potrzebującym i ukrywając w domu wiele osób prześladowanych, a po upadku powstania więźniów wyprowadzanych z obozu pruszkowskiego. Schronienie znaleźli tu m.in. poetka Ewa Szelburg-Zarembina oraz pisarz Stanisław Dygat. 

 

Symetrycznie ukształtowany obiekt zachował do dziś nieprzekształconą bryłę i układ elewacji. W elewacji frontowej wyróżnia się półokrągły ryzalit z portykiem wejściowym i półkolistym tarasem. W wycofane części elewacji bocznych wkomponowano dwupoziomowy układ tarasów. Tarasy i balkony zachowały oryginalne ażurowe balustrady stalowe o rytmicznie powtarzającym się geometrycznym deseniu w formie zdwojonych rombów. Pierwotnie w budynku przewidziano cztery mieszkania usytuowane na dwóch poziomach – o zbliżonej powierzchni i dyspozycji pomieszczeń. W przednim trakcie znajdowała się strefa dzienna, w tylnym przypuszczalnie narożna sypialnia i sanitariaty oraz strefa służebna z kuchnią. Dwie sprzężone klatki schodowe – frontowa i kuchenna - od poziomu półpiętra rozdziela przeszklona przegroda o zachowanej oryginalnej stolarce. Zachowały się ponadto oryginalne rozwiązania klatek schodowych, a także komplet oryginalnej stolarki drzwiowej – drzwi wejściowe, drzwi sieni oraz  fornirowane drzwi do mieszkań, wraz z zespołem przedwojennych okuć i galanterii oraz nieliczne komponenty wyposażenia lokali. Cenny element zagospodarowania posesji stanowi oryginalne stalowe ogrodzenie frontowe z wkomponowaną w furtkę nazwą willi o prostym liternictwie.

 

Architektoniczne walory willi Hel manifestują się w zgeometryzowanym układzie uskokowo kształtowanej bryły i sposobie opracowania głównych elewacji z dominantami w postaci zaokrąglonych ryzalitów. Walory dokumentacyjne obiektu podnoszą także zachowane rozwiązania wykończeniowe wnętrz. W koncepcji architektonicznej Willi Hel uwidacznia się umiarkowany modernizm lat 30. XX w. łączący elementy stylu międzynarodowego z tradycyjnymi rozwiązaniami przestrzennymi budownictwa mieszkaniowego. Wartości historyczne budynku związane są z osobami jego fundatorów oraz mieszkańców, a także przeszłością Podkowy Leśnej jako miejscowości letniskowej. 

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Górze Kalwarii trafił do rejestru zabytków

wtorek, 14 grudnia 2021 14:23

Postanowiłem wpisać do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego cmentarz ewangelicko‑augsburski „osadników niemieckich” położony przy ul. Rybie w Górze Kalwarii, z uwagi na zachowane wartości historyczne nekropolii. 

 

Cmentarz ewangelicki w Górze Kalwarii powstał w XIX w. Położony jest w zachodniej części miasta przy ul. Rybie, poza obszarem zwartej zabudowy, w bliskim sąsiedztwie cmentarza parafialnego wyznania rzymsko-katolickiego i cmentarza żydowskiego. Historyczną lokalizację cmentarza potwierdzają zapisy archiwalne oraz źródła kartograficzne. 

 

Całość założenia jest nadal czytelna, natomiast - ze względu na zarośnięcie roślinnością i dewastacje nagrobków - zatarty jest częściowo układ kwater i pierwotny przebieg ciągów pieszych (widoczne są wtórne ścieżki). Na terenie cmentarza geometryczny układ dostrzegalny jest jedynie we fragmentach: w centralnej oraz północno-zachodniej części cmentarza zachował się częściowo regularny układ kwater i relikty nagrobków. Pozostałe naziemne fragmenty mają nieregularny układ.

 

Zachowane są w dużej mierze nagrobki i fragmenty tablic oraz krzyży. Dominują pozostałości pomników oraz płyt nagrobnych z inskrypcjami (m.in. z płaskorzeźbionymi polami inskrypcyjnymi w kształcie tarcz zwieńczonych krzyżami). Zachowane są w całości lub w części pola grobowe wyznaczone słupami, czy też kamiennymi lub betonowymi opaskami. Na obszarze cmentarza występują także nieliczne ślady mogił ziemnych. Na południowy wschód od bramy zlokalizowany jest pojedynczy obelisk. Na całym terenie cmentarza znajdują się pozostawione in situ lub bez śladów pochówku (przeniesione lub przewrócone) pomniki, żeliwne i betonowe krzyże. Z użytych materiałów najczęściej spotykany jest piaskowiec, ale są obecne inne materiały (beton, marmur). Inskrypcje występują najczęściej w języku polskim, pojedyncze w języku niemieckim i rosyjskim. Najstarsze istniejące nagrobki, zidentyfikowane in situ pochodzą z lat 90. XIX w. (Elżbieta z Hofmanów 1go ślubu Gierber 2go Hebich, zm. 1889 r., oraz na tej samej tablicy - Elżbieta z Gierberów Jaster, zm. 1891, Emilija Hoffman, zm. 1892 r.).

 

Cmentarz ewangelicki w Górze Kalwarii jest istotnym składnikiem lokalnego dziedzictwa kulturowego, a tym samym posiada znaczną wartość historyczną. Funkcjonująca od XIX w. nekropolia jest ważnym, trwałym śladem wielowiekowej obecności niegdyś bardzo licznej społeczności wyznania ewangelickiego w Górze Kalwarii i okolicznych terenach, będąc zarazem istotnym świadectwem kulturowej i religijnej różnorodności tych terenów. Teren, mimo iż zdegradowany i częściowo pozbawiony czytelnego układu  przestrzennego jest miejscem pochówków o dużym znaczeniu historycznym, trwale związanym z dawną ludnością osadników niemieckich. Posesja cmentarna posiada również wysoką wartość dokumentacyjną, a dalsze studia historyczne i prace badawczo-inwentaryzacyjne mogą przyczynić się do rozwoju wiedzy o ewangelickiej nekropolii oraz przedstawicielach osadników niemieckich i ich potomków. Zachowane relikty nagrobków stanowią natomiast cenne dokumenty rozwoju sztuki sepulkralnej na terenie Mazowsza oraz ich zróżnicowania w obrębie poszczególnych wyznań religijnych.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Nowy wpis do rejestru zabytków: wieża ciśnień w Nasielsku

poniedziałek, 13 grudnia 2021 16:48

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kolejowej wieży ciśnień w Nasielsku z uwagi na zachowane wartości artystyczne i naukowe obiektu. 

Wieża ciśnień w Nasielsku została wzniesiona ok. 1924 r. w trakcie trwającej przebudowy linii wąskotorowej Nasielsk – Sierpc na linię normalnotorową. Do dziś na terenie województwa mazowieckiego przetrwały nieliczne przykłady analogicznych obiektów m.in. w Modlinie, Otwocku, Pilawie, Rudzie Talubskiej, Sierpcu, Sochaczewie, Tłuszczu, Wyszkowie i Żyrardowie. Za autorów projektu, utrzymanego w nurcie architektury narodowej, nawiązującego do form polskiego baroku, uznaje się wybitnych architektów związanych z kręgiem warszawskim – Bronisława Brochwicza-Rogóyskiego i Romualda Millera. Obaj pracowali i kierowali Sekcją Architektoniczną Wydziału Drogowego Dyrekcji Warszawskiej KP.

Koleje Państwowe na początku lat 20. XX w., po uzyskaniu niepodległości przez II Rzeczpospolitą Polską, zostały postawione przed koniecznością kompleksowej odbudowy oraz modernizacji infrastruktury kolejowej. Podczas działań wojennych zniszczeniu uległo 4000 budynków i obiektów kolejowych (w tym 81% istniejących wież ciśnień), które wymagały natychmiastowej odbudowy bądź modernizacji. W pierwszych latach po 1918 r. odbudowano i zbudowano około 600 dworców, 530 magazynów oraz 520 wież ciśnień.

Walory artystyczne wieży ciśnień w Nasielsku dostrzegalne są w nawiązanych do architektury historycznej oraz konsekwentnym zastosowaniu klasycznych detali architektonicznych, takich jak profilowane gzymsy, wykusz wsparty na konsoli, dach w postaci ośmiobocznego hełmu, zastosowanie otworów okiennych o zróżnicowanych wykrojach. Budynek stanowi tym samym realizację utrzymaną w stylu narodowym, charakterystyczną dla architektury okresu międzywojnia,  czerpiącą wzory z detali stylów historycznych. Ponadto stylizowana wieża jest dominantą zabudowy stacyjnej oraz na stałe wpisała się w lokalny krajobraz architektoniczny. Wybudowana w latach 20. XX w. przez Koleje Państwowe wieża ciśnień w Nasielsku stanowi najbardziej wartościowy pod względem architektonicznym i historyczny element założenia budowlanego stacji kolejowej.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 10 z 319

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g