Budynek dawnej nastawni kolejowej zabytkiem

poniedziałek, 01 października 2018 15:13

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki wpisał do rejestru zabytków budynek dawnej nastawni kolejowej, wzniesiony w l. 1934-36, położony w Warszawie przy ul. Tunelowej 2, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

W okresie międzywojennym zdecydowano o budowie linii średnicowej, łączącej dawną stację Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej ze stacją Kolei Terespolskiej, czyli Warszawą Wschodnią. Nowa zelektryfikowania linia kolejowa wymagała nowoczesnych i funkcjonalnych budynków obsługi i sterowania ruchem. Obok pięciu peronów wyposażonych w wiaty i windy towarowe, w latach 1934-36 wzniesiono m. in. dwa bliźniacze budynku nastawni kolejowych po wsch. i zach. stronie stacji (nastawnia zach. w 1944 r. została zniszczona i rozebrana).

W latach 60. XX w. zachowana przedwojenna nastawnia przestała pełnić swoją pierwotną funkcję (wzniesiono wówczas nową z charakterystyczną okrągłą czaszą, zwaną potocznie „grzybkiem”). Przebudowano wówczas częściowo wnętrza budynku, usuwając urządzenia sterownicze oraz przystosowując obiekt na potrzeby schroniska pracowników kolejowych oraz magazynów sprzętu i materiałów.
Nastawnia pomimo, że jest elementem kolejowej infrastruktury technicznej, posiada indywidualny wyraz artystyczny nadany jej w l. 30. i 40. XX w., noszący cechy budownictwa modernistycznego. Obiekt nawiązujący poprzez swoje obłe zakończenie, wydłużony plan i detale do tzw. stylu okrętowego, poza oryginalną koncepcją samej bryły, cechuje się również starannym doborem elementów i materiałów wykończeniowych we wnętrzu, m.in. płukane lastrico, dwubarwne płytki ceramiczne, plastyczne stalowe balustrady, okrągłe okienka przy wejściu od strony zachodniej, nawiązujące do bulai okrętowych, pierwotny portal wejściowy. Obiekt posiada również wartość historyczną, jako dokument rozwoju infrastruktury kolejowej na terenie Warszawy z lat 30. i 40. XX w. Budynek jest jednym z z ostatnich tego typu obiektów na terenie Warszawy. Wygląd przedwojennej stacji utrwalony został na licznych fotografiach z lat 30. i 40. XX w., dokumentujących m.in. deportację ludności Warszawy do obozu przejściowego w Pruszkowie. Budynek jest też cennym reliktem przebudowy Warszawskiego Węzła Kolejowego w latach 30. XX w. i jednym z ostatnich obiektów sterowniczych epoki elektryfikacji kolei na terenie Warszawy. Obiekt posiada też wartości naukowe. Stanowi przyczynek nie tylko do badań nad rozwojem architektury modernistycznej, ale też rozwiązań stosowanych w inwestycjach kolejowych. Tym samym obiekt stanowi istotny i dobrze zachowany element linii rozwojowej pomocniczych budynków infrastruktury kolejowej. Nastawnia jest również źródłem wiedzy zarówno w zakresie stosowanych rozwiązań materiałowych, konstrukcyjnych oraz stylistycznych typowych dla epoki modernizmu, jak również rozwiązań technicznych i funkcjonalnych cechujących budownictwo kolejowe okresu lat 30. XX w. (m. in. sposób organizacji przestrzeni budynku, lokalizacja na terenie międzytorza, ślady funkcjonowania urządzeń sterowniczych).

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Schron bojowy w pow. mławskim zabytkiem

poniedziałek, 01 października 2018 15:08

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki wpisał do rejestru zabytków schron bojowy i relikty umocnień ziemnych wraz z otoczeniem, stanowiące wspólnie fragment umocnień powstałych w 1939 r. oraz miejsce upamiętniające wydarzenie historyczne bitwy pod Mławą w 1939 r., położone w miejscowości Stara Sławogóra (pow. mławski), z uwagi na zachowane wartości historyczne i naukowe.

Budowę linii umocnień w okolicach Mławy rozpoczęto w lipcu 1939 r. Projekt umocnień został opracowany przez oficerów Oddziału III Operacyjnego sztabu Armii Modlin, ppłk. Ignacego Wądołowskiego i mjr. dypl. Stanisława Majera. Realizacja oparta była na instrukcji Saperów Sztabu Głównego z 1939 r. W wyniku prac powstały dwa odcinki umocnień: mławski oraz rzęgnowski, tworzące wspólnie linię mławską o długości około trzydziestu dwóch kilometrów. Umocnienia te w literaturze określano jako pozycję mławską. Koncepcje umocnień oparto na układzie schronów żelbetowych, których uzupełnienie stanowiły założenia ziemne: stanowiska ogniowe, rowy strzeleckie i łącznikowe. Obronę pozycji mławskiej powierzono 20. Dywizji Piechoty. Odcinek linii mławskiej jako pierwszy został zaatakowany podczas kampanii wrześniowej. Działania wojenne w obszarze pozycji mławskiej trwały od 1 do 3 - 4 września 1939 r. Obrona nie została przełamana przez nacierające wojska. Odwrót wojsk polskich nastąpił na rozkaz dowódcy armii „Modlin”. W działaniach brało udział 16 100 żołnierzy pod dowództwem płk. Franciszka Dudzińskiego. W bitwie wg różnych danych poległo około 1200 żołnierzy polskich, a około 1500 zostało rannych.

Linia mławska to przykład polskiego budownictwa obronnego okresu dwudziestolecia międzywojennego. Jednym z najlepiej zachowanych elementów tej linii są schrony o konstrukcji żelbetowej. Na dziś zachowały się 54 obiekty (48 - odcinek mławski i 6 - odcinek rzęgnowski), przedstawiające siedem typów rozwiązań. Wśród zachowanych schronów znajduje się ten w miejscowości Stara Sławogóra. Jest to przykład rozwiązania przewidzianego na dwa stanowiska ogniowe, o izbie strzelniczej na planie trapezu. Schron stanowi element wschodniej części odcinka mławskiego, którego obronę powierzono żołnierzom 80. Pułku Piechoty, wchodzącego w skład 20. Dywizji Piechoty. Obiekt jest integralnym elementem całości założenia, dziełem budownictwa militarnego, opartego na rozwiązaniach opracowanych przez polskich konstruktorów, zawartych w instrukcji saperskiej. Konstrukcja oraz wskazane do budowy materiały gwarantowały schronienie załodze, a jednocześnie dzięki przemyślanym rozwiązaniom, zapewniały należytą siłę ogniową. Skuteczność przyjętych założeń była w swoim czasie wyjątkowo nowatorska, a wartość użytkowa schronów wpłynęła na skuteczność obrony podczas działań wojennych. Na wartość zabytkową przedmiotowego obiektu wpływa fakt zachowania w jego najbliższym sąsiedztwie układu umocnień ziemnych, stanowiących wraz z budynkiem schronu integralną całość w znaczeniu funkcjonalnym założenia obronnego.

Wskazane powyżej wydarzenia związane z bitwą pod Mławą świadczą o wartości historycznej, dokumentującej fakty z dziejów Polski w znaczeniu historii kraju, jak również historii lokalnej obszaru Mazowsza Północnego. W ocenie wartości zabytkowej założenia należy wskazać jego wartość naukową, jako przykładu zachowanej formy dzieła budownictwa obronnego. Zarówno schron, jak i umocnienia ziemne przetrwały w niemal nienaruszonym stanie od czasu budowy – 1939 r. Warto wspomnieć o istniejących uszkodzeniach układu umocnień oraz budynku schronu, będących następstwem prowadzonych działań obronnych. Ślady po ostrzałach są świadectwem dramatu rozegranego w obszarze umocnień.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Kolejny zabytek na Mazowszu

piątek, 28 września 2018 13:53

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki wpisał do rejestru zabytków ruchomych kapliczkę przydrożną z figurą św. Jana Nepomucena, zlokalizowaną w miejscowości Liwki Szlacheckie (pow. łosicki), z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne, naukowe.

Murowana kapliczka i drewniana polichromowana rzeźba datowane na 1935 r. należą do najbardziej wartościowych obiektów małej architektury sakralnej w regionie łosickim. Usytuowanie na początku wsi na małym placyku od strony drogi sprawia, że jest także ważnym elementem przestrzennym w miejscowym krajobrazie. Obiekty charakteryzują się znakomitymi proporcjami oraz indywidualnymi rozwiązaniami formalnymi, a także dobrym opracowaniem i zróżnicowaniem detalu, świadczącym o wysokim poziomie miejscowych wykonawców, znających i twórczo wykorzystujących formy funkcjonujące w polskiej sztuce sakralnej okresu międzywojennego.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Strona 9 z 278

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g