Kamienica przy Wiktorskiej 3 w Warszawie zabytkiem

piątek, 19 kwietnia 2019 14:19

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków kamienicy przy ul. Wiktorskiej 3 w Warszawie, wzniesionej na początku XX w. i rozbudowanej w l. 30. XX w. z uwagi na zachowane wartości historyczne.

Budynek jest jedną z najstarszych kamienic na terenie ul. Wiktorskiej, która do II wojny światowej była zabudowana kamienicami czynszowymi tylko w niewielkim stopniu, w związku z tym ocalałe do dziś obiekty przedwojenne stanowią cenne pamiątki jej historii, których wartość oceniać należy w kontekście miejsca i specyfiki ulicy. Kamienica, której najstarsze relikty (mury obwodowe części zachodniej, część stropów, piwnica, elementy wyposażenia wnętrza) pochodzą z pierwszych dziesięcioleci XX w. stanowi dokument wczesnej fazy zabudowy ulicy z okresu początków jej zagospodarowania. Razem z budynkiem nr 6 przedmiotowa kamienica reprezentuje jeden z najstarszych reliktów budownictwa mieszkaniowego w okolicy, dokumentujący nie tylko historię ulicy, ale też pozwalający zachować historyczną ciągłość jej zabudowy. Dodatkowa wartość obiektu wynika z jego podwójnej metryki – datowanie najstarszej części sięga okresu, kiedy Mokotów był jeszcze wsią poza granicami administracyjnymi Warszawy, a rozbudowa i forma zewnętrzna schyłku dwudziestolecia międzywojennego, kiedy na obszarze dzielnicy zaczęło się już pojawiać nowoczesne budownictwo modernistyczne. Tym samym obiekt należy do niewielkiej grupy tradycyjnych kamienic czynszowych przebudowanych w latach 30. XX w. w konwencji modernizmu z zachowaniem pierwotnego układu funkcjonalnego i elementów konstrukcyjnych. Choć samo datowanie obiektu nie przesądza o jego wartości zabytkowej, w tym przypadku jest to cenny relikt historii ulicy i zachodzących w jej obrębie procesów budowlanych i urbanizacyjnych.

Obiekt jest również pamiątką epizodów związanych z II wojną światową oraz Powstaniem Warszawskim. Choć skala odziaływania obydwu wydarzeń odczytywalna jest w przestrzeni miasta na licznych obiektach, okolice wylotu ulicy Wiktorskiej od strony wschodniej były areną szczególnie dramatycznych wydarzeń utrwalonych w przekazach powstańczych, m.in. ewakuacji oddziałów powstańczych i ludności cywilnej po kapitulacji Mokotowa. Na terenie ulicy Wiktorskiej toczyły się zacięte walki w okresie Powstania Warszawskiego, działania zbrojne prowadziło tu m.in. zgrupowanie „Radosław” oraz batalion „Parasol”. W ostatnich dniach września 1944 r. ulice Wiktorska, Szustra i Odolańska ostrzeliwane były przez niemiecką artylerię. W okolicach kamienicy przy ul. Wiktorskiej 3, u wylotu ulicy od strony ul. Puławskiej, znajdował się też właz jednego z najbardziej znanych powstańczych kanałów łączących Mokotów i Śródmieście Południowe, którym ewakuowano liczne grupy powstańców po kapitulacji Mokotowa (zbombardowany 26 września 1944 r.). Tym samym ocalała z pożogi wojennej bryła frontowa kamienicy wraz z elewacją pokrytą licznymi śladami kul jest bezpośrednim dokumentem działań powstańczych i nie można jej odmówić walorów historycznych (wpisanie do rejestru zabytków kamienicy pod nr 17 umożliwiło udokumentowanie analogicznych śladów walki oraz ich utrwalenie w postaci odkrywki architektonicznej w przestrzeni wyremontowanej elewacji). Podkreślić należy, że ochrona konserwatorska tak rozpoznanego obiektu umożliwia nie tylko badanie i utrwalenie historii ulicy Wiktorskiej, ale też jednego z najdramatyczniejszych epizodów w jej wojennej historii, tym samym związana jest w przebiegiem Powstania na terenie Mokotowa.

Mimo, że budynek obecnie jest w złym stanie technicznym, w pełni czytelna jest jego bryła wraz z modernistycznym wystrojem elewacji frontowej. We wnętrzu obiektu obok podziałów funkcjonalnych pochodzących z dwóch okresów jego budowy, zachowały się również elementy wyposażenia takie jak: posadzki, klatki schodowe, podłogi deskowe, wystrój holu wejściowego, elementy zabudowy wnękowej w mieszkaniach, pozostałości stolarki drzwiowej. Wskazane elementy potwierdzają wysoki poziom autentyzmu budynku.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków


 

Oświadczenie MWKZ w sprawie kamienicy przy ul. Grzybowskiej 37 w Warszawie

piątek, 19 kwietnia 2019 14:14

W związku z informacjami medialnymi o rozbiórce kamienicy przy ul. Grzybowskiej 37 w Warszawie, informuję, że odmowę wpisu do rejestru zabytków kamienicy przy ul. Grzybowskiej 37 wydałem 22.08.2018 r. Nieruchomość wzniesiono w l.1936-37. Budynek został znacznie uszkodzony w trakcie Powstania Warszawskiego (niemiecki pocisk artyleryjski zniszczył płn.-zach. narożnik), odbudowany po wojnie w formach uproszczonych i znacznie przebudowany w l. 60. XX w. (nadbudowa o jedno piętro, zamurowanie przejazdu bramnego, zmiana witryn sklepowych na okna, przebudowa wnętrz).

Wbrew doniesieniom prasowym budynek frontowy przy ul. Grzybowskiej 37 nie był nigdy palarnią kawy „Pluton”. Była to pierwotnie kamienica mieszkalna należąca jedynie do firmy, na początku wojny mieściły się tu chwilowo jej biura, ale wnętrza zostały w trakcie działań wojennych zupełnie zniszczone i wypalone. Sam budynek palarni mieścił się w tylnej części działki, został znacznie zniszczony w trakcie Powstania Warszawskiego i rozebrany wraz z pozostałymi budynkami gospodarczymi po wojnie, a na jego miejscu wzniesiono obiekt współczesny. Granice historycznej posesji są dziś nieczytelne.

Cały budynek został wyremontowany przy użyciu współczesnych materiałów budowlanych. Moim zdaniem jego obecna forma nie jest nośnikiem wartości artystycznych, natomiast na skutek wojennych zniszczeń i późniejszych przebudów utracił on pierwotny autentyzm i jako taki nie jest nośnikiem wartości zabytkowych.

Moje stanowisko potwierdziły dwie niezależne opinie specjalistyczne: prof. IS PAN Marty Leśniakowskiej oraz druga - Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie, autorstwa dr. Tomasza Ślebody (Wnioski, s. 13, z ekspertyzy 09.08.2018 r.: „Po zapoznaniu się z aktami sprawy, przeanalizowaniu dostępnych materiałów archiwalnych oraz dokonaniu oględzin obiektu, Dział Ekspertyz i Analiz Konserwatorskich Narodowego Instytutu Dziedzictwa jest zdania, iż budynek położony przy ul. Grzybowskiej 37 w Warszawie w chwili obecnej nie posiada wartości kwalifikujących do objęcia go prawną ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Skala przekształceń spowodowanych przede wszystkim jego nadbudową, całkowitą przebudową pierwszej kondygnacji oraz wprowadzeniem do budynku nowych, współczesnych materiałów, spowodowały trwałą utratę wartości naukowych, artystycznych i częściowo historycznych”). W obu ekspertyzach stwierdzono jednoznacznie, że kamienica na skutek powojennych przekształceń uległa trwałym i nieodwracalnym zmianom przesądzającym o pełnej utracie wartości artystycznych, naukowych i historycznych.

Moja decyzja została podtrzymana 07.01.2019 r. przez Departament Ochrony Zabytków Ministerstwa Dziedzictwa Kulturowego i stała się prawomocna 19.02.2019 r.

Nadmieniam również, że tylko w 2019 r. wpisałem do rejestru zabytków dwie kamienice na terenie Warszawy, którym groziła rozbiórka na skutek decyzji Nadzoru Budowlanego (Al. Solidarności 145, Wiktorska 3), natomiast na przestrzeni ostatnich miesięcy zintensyfikowałem prace w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego dawnej Woli, które skutkowały wpisami do rejestru m.in. kamienic przy ul. Waliców, Żelaznej, Krochmalnej, dawnej Leszno.

Jednocześnie informuję, że obecnie w urzędzie procedowany jest wniosek o wydanie zaleceń konserwatorskich w sprawie nowo projektowanej zabudowy na działce przy ul. Grzybowskiej 37, uwzględniającej odtworzenie części elewacji istniejącego budynku.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków

czwartek, 18 kwietnia 2019 08:00

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków, obchodzony 18 kwietnia na całym świecie, został ustanowiony przez Komitet Wykonawczy Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS w 1983 r. i wpisany przez UNESCO do rejestru ważnych imprez o znaczeniu światowym.

Ideą obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków w Polsce jest prezentowanie dóbr kultury o istotnym znaczeniu dla europejskiego i światowego dziedzictwa kulturowego oraz uhonorowanie konserwatorów i właścicieli zabytków, którzy w szczególny sposób przyczynili się do ich ratowania.

Na zdjęciach znajduje się budynek dawnego banku Wilhelma Landaua w Warszawie przy ul. Senatorskiej 38 (d. 42), wzniesiony w l. 1904-06 według projektu Gustawa Landaua. Jest to jeden z lepiej zachowanych obiektów w stylu secesyjnym w Warszawie. Budynek został wpisany do rejestru zabytków 28 grudnia 1984 r., nr rejestru 1255-A.

W 1903 r. istniejąca już od ponad czterdziestu lat firma bankierska Wilhelma Landaua ogłosiła konkurs na własny dom bankowy. Do konkursu zaproszono kilku architektów, wśród nich Gustawa Landaua-Gutentegera. Gmach dawnego banku jest jedynym zachowanym w Warszawie przykładem działalności tego architekta.

Wyczerpujący artykuł na temat obiektu zamieścił Przegląd techniczny nr 9 z 1907 r., który oprócz opisu, zaprezentował jego plany oraz kilka fotografii. Budynek wśród wielu pomieszczeń, posiadał dwa, które były niezwykle nowoczesne. Pierwszym była bogato zdobiona sztukateriami wykonanymi przez znaną warszawską firmę sztukatorską Franciszka Rotha, dwukondygnacyjna hala kasowa. Podkowiasty świetlik nad halą kasową dekorował witraż. Posadzkę stanowiły płytki terakotowe z motywem liści klonu. Rysunek posadzki został nagrodzony w konkursie ogłoszonym przez firmę Dziewulski i Lange z Opoczna, która dostarczyła płytki. Drugim elementem banku, który szczególnie interesował publiczność był skarbiec z kasetkami, w którym przechowywano pieniądze i kosztowności.

Zarówno secesyjna forma elewacji, jak i bogate wyposażenie wnętrz oraz nowoczesność wprowadzona w urządzeniach technicznych m.in. centralne ogrzewanie i klimatyzacja, skarbce i sejfy budziły duże zainteresowanie prasy.

Budynek ten był bardzo wysoko oceniany przez współczesnych, czego dowodem jest obszerny artykuł jaki poświęcono mu w 4. numerze „Świata” z 1908 r. pt. „Jeden z naszych wielkich banków”, str. 26-27, w którym barwnie zachęcano do zwiedzenia obiektu: „(…) I doprawdy uczynisz dobrze czytelniku, nawet gdy nie jesteś ani trochę kapitalistą ani kupcem, gdy mając kiedy godzinkę wolną, zajdziesz na plac Resursy Kupieckiej i zwiedzisz całkiem bezinteresownie piękny gmach zarazem ogromny i gustowny jaki firma W. Landaua sobie wzniosła, a który jest właśnie jednym z dobitnych i malowniczych świadectw, iż Warszawa może mieć pretencję do nazwy wielkiego miasta(… )otóż mogę cię zapewnić czytelniku, że mało w Warszawie naszej jest miejsc, które by Europę przypominały lepiej, plastyczniej, aniżeli to właśnie miejsce pod kopułą hali bankowej firmy Landaua”.

Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


Zdjęcia pochodzą ze zbiorów archiwum zakładowego WUOZ w Warszawie.
Fot. 1 Bank Landaua - widok ogólny elewacja frontowa - fot. T. Kaźmierski 1974
Fot. 2 Bank Landaua - widok ogólny - fot. T. Kaźmierski 1974
Fot. 3 Gustaw Landau, proj. realizacyjny budynku banku W. Landaua, repr. z Przegląd Techniczny nr 9 z 1907 r. tabl. VI fot. K. Kowalska
Fot. 4 Fotografia witrażu w świetliku nad halą kasową, repr. z Przeglądu Technicznego nr9 z 1907 r. s. 113, fot. K. Kowalska
Fot. 5 Dekoracja drzwi frontowych, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 6 Fragment tamburu z dekoracją rzeźbiarską, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 7 Hala kasowa Banku Landaua, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 8 Hala kasowa w Banku Landaua, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 9 Klatka schodowa, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 10 Pancerne drzwi d. skarbca, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 11 Posadzka, fot. K. Kowalska 1989
Fot. 12 Przejazd bramny, fot. K. Kowalska 1989

 

Strona 9 z 294

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g