Urokliwa willa w Pęcicach Małych trafiła do rejestru zabytków

czwartek, 20 stycznia 2022 16:41

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego willi położonej przy ul. Leśnej 4 w Pęcicach Małych (gm. Michałowice), z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne obiektu. 

 

Willę wzniesiono ok. 1900 r. na gruntach należących do majątku ziemskiego rodziny Lindów, jako posiadłość letniskową. Pierwsze pisemne wzmianki dotyczące budynku pochodzą dopiero z lat 30. XX w. i odnoszą się do ówczesnego właściciela willi, Antoniego Salisa, założyciela popularnego w dwudziestoleciu międzywojennym zakładu gastronomicznego przy ul. Zgoda 4 w Warszawie, oferującego dania gotowe na ciepło i zimno oraz wyroby garmażeryjne. Salis, który w 1926 r. otrzymał koncesję na prowadzenie kawiarni ul. Zgoda w kolejnych latach powiększał i rozbudowywał swój zakład, a najprawdopodobniej w l. 30. XX w. zakupił nieruchomość w Pęcicach Małych. Majątek, zwany „Salisowem” usytuowany w sąsiedztwie stacji Warszawskiej Kolei Dojazdowej „Komorowo”, przy rzece Utrata, obejmował 16 mórg na których znajdowała się m.in. zabudowa gospodarcza. Willa w Pęcicach Małych bez większych zniszczeń przetrwała II wojnę światową, do lat 60. XX w. należała do spadkobierców Antoniego Salisa, w 1966 r. nieruchomość została sprzedana. Obecnie budynek wraz z posesją stanowi własność prywatną. 

 

Willa przy ul. Leśnej 4 w Pęcicach Małych posiada wysokie walory artystyczne jako indywidualnie zaprojektowane dzieło architektury o charakterze letniskowym z początku XX w. Budynek pomimo stosunkowo niewielkiej skali nawiązuje formą do architektury rezydencjonalnej poprzez rozbudowaną bryłę, przekryte wysokimi dwuspadowymi dachami skrzydła oraz zewnętrzną klatkę schodową zlokalizowaną w wieży zwieńczonej spiczastym hełmem. Wszystkie elewacje otrzymały spójną dekorację z cegły klinkierowej, z pasowym boniowaniem, gzymsami kordonowymi i wieńczącym, dekoracyjnym pasem podokiennym. Dodatkowe efekty zdobnicze osiągnięto poprzez zastosowanie zróżnicowanej kolorystyki cegły, zamkniętych łukiem ostrym blend okiennych czy wprowadzeniu belek drewnianych przy szczytach dachów. Dodatkowo willa wyróżniała się malowniczą lokalizacją w otoczeniu zieleni oraz w zakolu rzeki Utraty. Budynek pełniący funkcje czasowo zamieszkałej willi podmiejskiej w stylu neogotyckim dopasowany został skalą do otoczenia oraz potrzeb ówczesnych użytkowników, stając się jednocześnie dokumentem ich upodobań estetycznych oraz potrzeb materialnych i stylu życia. 

 

Wewnątrz willi zachował się oryginalny układ funkcjonalno-przestrzenny oraz bogaty wystrój obejmujący m.in. sztukaterie, posadzki ceramiczne i drewniane, ościeżnicową stolarkę okienną z okiennicami i drzwiową wraz z historycznymi okuciami. Szczególną wartość mają ceramiczne piece o bogato dekorowanych kaflach, wyposażone w mosiężne drzwiczki, a także żeliwna kręcona klatka schodowa. Wysoki standard elementów wykończeniowych oraz bogactwo dekorujących je motywów ornamentalnych nadają budynkowi walor unikatowości oraz wyróżniają go na tle okolicznej zabudowy letniskowej. 

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kamienica parafii Ewangelicko-Augsburskiej przy ul. Kredytowej w Warszawie rejestrze zabytków

piątek, 17 grudnia 2021 13:12

Postanowiłem wpisać do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę parafii Ewangelicko-Augsburskiej położoną przy ul. Kredytowej 4 w Warszawie wraz z terenem posesji, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne nieruchomości. 

Posesja przy ul. Kredytowej 4 (d. hip. 1066 I) została zakupiona przez Gminę Ewangelicką w 1852 r. od Banku Polskiego. Rok później ukończono budowę Domu Starców i Kalek Ewangelickich proj. Ludwika Szmideckiego. W 1875 r. Kolegium Kościelne Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Warszawie podjęło decyzję o zabudowie narożnej części działki. W 1900 r. Kolegium zdecydowało się przenieść Dom Starców i Sierot, a istniejący budynek przebudować i rozbudować, wraz ze zmianą funkcji na dom dochodowy. 

Wstępne koncepcje budynku frontowego opracował architekt Paweł Hoser. Ostatecznie do realizacji budynku głównego i oficyny przyjęto jednak projekt autorstwa Henryka Gaya. W 1910 r. częściowo rozebrano budynek Domu Starców i Kalek Ewangelickich, wykorzystując zachowane mury w nowoprojektowanej kamienicy. W projekcie przewidziano także budowę tzw. „podwójnej” oficyny, składającej się z budynku poprzecznego i stycznych do niego od strony zachodniej dwóch oficyn bocznych. Prace budowlane prowadziło Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowo-Budowlanych Franciszek Martens & Adolf Daab, środków dostarczała także cegielnia Kazimierza Granzowa. W kolejnych latach zabudowę działki zagęszczono wznosząc dom parafialny oraz budynek szkolny z oficyną (1912), nadbudowano także oficyny. W latach 20. XX w. zmodernizowano wnętrza oficyny poprzecznej (główną klatkę schodową, wystrój części lokali).

W dwudziestoleciu międzywojennym w kamienicy przy ul. Kredytowej 4 swoją siedzibę miały liczne instytucje i przedsiębiorstwa, m.in. Dyrekcja Gazowni Miejskiej, Zarząd Rady Głównej Opiekuńczej, Linguaphone Institute w Polsce S-ka z o. o., Związek Zawodowy „Przemysł Superfosfatowy”, Biuro Rolniczo-Techniczne inż. St. Nawakowskiego, S-ka firmowa Składy Elektrotechniczne Jerzy Hirszowski Inżynier, w piwnicach oficyny poprzecznej zlokalizowana została drukarnia. W czasie II wojny światowej budynek frontowy uległ uszkodzeniu – zniszczone zostały dachy i część stropów budynku, zachował się natomiast niemal kompletny wystrój elewacji frontowej (nieznaczne przemurowania dokonano w strefie parteru i pierwszego piętra (fot. Pęcherski 1946, archiwum MWKZ) oraz „podwójna oficyna”. Z względu na zniszczenia oraz nową koncepcję urbanistyczną rozebrano część historycznej zabudowy posesji hip. 1066 I wznosząc nowe budynki wzdłuż wschodniej granicy historycznej posesji. Zdecydowano się na zachowanie przedwojennego budynku frontowego i oficyny, wydzielając je z posesji historycznej. Obecnie oba budynki wraz z działką stanowią własność parafii Ewangelicko-Augsburskiej.

Kamienica parafii Ewangelicko-Augsburskiej położona przy ul. Kredytowej 4 w Warszawie to cenny przykład zabudowy mieszkalno-użytkowej zaprojektowanej przez wybitnego architekta Henryka Gaya, w oparciu o wcześniejszy projekt architekta Pawła Hosera. Opracowanie elewacji stanowi ciekawe i udane połączenie architektury o klasycznych proporcjach i historyzującej dekoracji z wpływami wczesnego modernizmu. Wewnątrz budynku frontowego zachowały się pozostałości pierwotnego wystroju świadczącego o wysokim standardzie budynku – dekoracyjne posadzki z płytek ceramicznych oraz marmurowa klatka schodowa.

Niezwykle istotny jest walor historyczny kamienicy, która powstała na miejscu Dom Starców i Sierot jako dom dochodowy, mający umożliwić utrzymanie ośrodków i kontynuowanie podejmowanych przez parafię Ewangelicko-Augsburską działań o charakterze opiekuńczym, dobroczynnym i edukacyjnym. Przedmiotowa kamienica wraz z oficynami oraz terenem stanowią jedyną pozostałość historycznego zagospodarowania d. działki hip. 1066 I, świadectwo przemyślanego programu użytkowego i systemu umożliwiającego prowadzenie przez warszawską gminę szeroko zakrojonej działalności charytatywnej i oświatowej. Jednocześnie budynek upamiętnia wybitnych architektów warszawskich związanych ze środowiskiem luterańskim wyznania augsburskiego – Henryka Gaya i Pawła Hosera, a także przedstawicieli elity intelektualnej zaangażowanych w działalność Komisji Budowlanej i realizację prowadzonej inwestycji, m.in. Kazimierza Ganzowa czy Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowo-Budowlanych Franciszek Martens & Adolf Daab. Dzieje kamienicy łączą się również z działalnością ważnych instytucji i organizacji, m.in. Rady Głównej Opiekuńczej działającej w latach 1916-1920, Dyrekcji Gazowni Miejskiej, czy spółek prywatnych działających na polu edukacji, przemysłu i techniki.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kolejna praska kamienica trafiła do rejestru zabytków

czwartek, 16 grudnia 2021 11:56

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicy frontowej wraz z oficyna boczną położonej przy ul. Brzeskiej 7 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe budynku. Postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w związku z wnioskiem organizacji społecznej - Towarzystwa Przyjaciół Pragi.

Kamienica przy ul. Brzeskiej 7 (d. hip. 220A Praga) znajduje się przy zachodniej pierzei ulicy, w rejonie skrzyżowania z ulicą Kijowską (d. Sokolą). Co najmniej do 1897 r. na terenie posesji znajdował się sad. Budynek (kamienica frontowa wraz z oficyną boczną wzdłuż północnej granicy działki) wzniesiono została w 1898-1899 r. dla właściciela sąsiedniej kamienicy Henryka Kocha. Ok. 1911 r. dla nieruchomości założono odrębną księgę hipoteczną, a jako właścicieli wskazano Chyla Kirchenbauma, prowadzącego przy ul. Targowej skład żelaza, oraz Mosze Szapiro posiadającego wraz z  Lejbusem Porembą fabrykę gwoździ szewskich i rymarskich usytuowaną w głębi posesji. Kamienica miała charakter mieszkalno-użytkowy, do 1939 r. mieściły się w niej m.in. jadłodajnia, cukiernia, sklep spożywczy, a także kantor przewozowy, siedziba związku tragarzy czy jednoklasowa szkoła żeńska. W dwudziestoleciu międzywojennym na terenie posesji funkcjonowała Wytwórnia Uszczelnień Metalowo-Azbestowych „Wuma” Leona Pasławskiego, Wytwórnia Pudełek Blaszanych Gosławskiego, fabryka guzików „Perła” oraz Wytwórnia Zegarowa „WZ” („WUZET”) Kazimierza Żelazkiewicza i Eugeniusza Nipanicza. Wśród mieszkańców dominowali przedstawiciele klasy średniej i robotnicy, Polacy i Żydzi. Zabudowa posesji, w tym kamienica frontowa wraz z oficyną, bez większych zniszczeń przetrwały II wojnę światową i w 1945 r. została zakwalifikowana do remontu. Prac nie przeprowadzono, zdecydowano się natomiast na rozbiórkę zabudowy w tylnej części działki (najprawdopodobniej w związku z budową w l. 70 XX w. wieżowca przy ul. Targowej 26/30). Obecnie budynek jest zamieszkiwany, wyłączone z użytkowania są jedynie pojedyncze mieszkania. 

Kamienica przy ul. Brzeskiej 7 stanowi jeden z najstarszych przykładów zabudowy ulicy, z zachowanym w dużym stopniu niezwykle bogatym wystrojem architektonicznym elewacji oraz oryginalnymi elementami wystroju wnętrz, nadającymi budynkowi ponadprzeciętne walory artystyczne. Gabaryty budynku oraz charakter zabudowy (budynek frontowy z oficyną) są charakterystyczne dla zabudowy miejskiej z końca XIX w. Elementem wyróżniającym jest dekoracja czerpiąca z architektury klasycznej, z charakterystyczną gradacją rozwiązań stylistycznych począwszy od stosunkowo masywnego parteru z głębokim boniowaniem elewacji, poprzez wydzielone gzymsami kordonowymi środkowe kondygnacje o płytkim boniowaniu, po ostatnie piętro o opracowanej na gładko elewacji. Plastyczności elewacji nadają niezwykle bogate obramienia otworów okiennych z bogato dekorowanymi naczółkami oraz wydatny gzyms wieńczący z gęsto rozstawionymi wspornikami i plastyczną dekoracją kwiatową na usytuowanych między nimi płycinach. Zróżnicowany i bogaty detal architektoniczny, m.in. ornament astragalowy, cekinowy, ząbkowanie, meandry, kroksztyny z kwiatonami bezpośrednio odnoszą się do rozwiązań historycznych oraz klasycznych wzorników architektonicznych. Symetrię kompozycji podkreśla usytuowany na osi przejazd bramnych oraz facjata o mansardowym dachu. Pomimo poważnych uszkodzeń i braku konserwacji zachowały się pozostałości znacznie skromniejszego opracowania elewacji od strony podwórka oraz przejazdu bramnego, w którym na uwagę zasługują kwiatowe zworniki 3 środkowych przęseł. Kamienica stanowi ponadto cenny dokument zróżnicowania społecznego, zawodowego i narodowościowego ówczesnych mieszkańców ulicy Brzeskiej oraz w szerszym kontekście dzielnicy Praga. 

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 9 z 319

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g