Nowy wpis do rejestru zabytków: kamienica przy ul. Brzeskiej 21 w Warszawie

wtorek, 29 marca 2022 11:22

Wpisałem do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę wraz z terenem posesji, położoną przy ul. Brzeskiej 21 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone z urzędu.

W 1881 r. posesję nr hip. 215 D (ob. ul. Brzeska 21) zakupił Karol Webner, który zdecydował o budowie dwukondygnacyjnej murowanej kamienicy frontowej z dwiema oficynami bocznymi wzdłuż granic działki. W pierwotnej koncepcji podwórko zamknięte miało zostać za pomocą poprzecznej oficyny, zamiaru tego jednak nie zrealizowano pozostawiając wyłącznie strzępia murów na końcu prawej oficyny. W 1885 roku po śmierci Karola Webnera nieruchomość przeszła w ręce jego córki Julii. Ok. 1900 roku kamienicę zakupił Marceli Frydrychiewicz. Budynek wraz z posesja pozostawał w rękach rodziny do lat 40. XX w. Kamienica zamieszkiwana była przez zróżnicowane grupy społeczne, m.in. urzędników, pracowników kolei, a w oficynach robotników i rzemieślników, również pochodzenia żydowskiego. Jednym z nich był Moszek Szatz, właściciel zakładu krawieckiego, którego malowany szyld z 1930 r. zachował się na elewacji frontowej do dnia dzisiejszego. Budynek wraz oficynami bez większych zniszczeń przetrwała II wojnę światową, w latach 50. i 60. XX wieku prowadzone były drobne prace remontowe. W ostatnich dziesięcioleciach stan techniczny budynku uległ znacznemu pogorszeniu. Aktualnie nieruchomość nakazem organu budowlanego została wyłączona z użytkowania. Obecnie stanowi własność osób prywatnych.

Budynek cechuje się istotnymi walorami artystycznymi dostrzegalnymi w kompozycji elewacji frontowej oraz zastosowanym kostiumie architektonicznym. Pomimo częściowych zniszczeń, nadal czytelny jest bogaty historyzujący wystrój sztukatorski budynku, zindywidualizowany i zróżnicowany w obrębie poszczególnych kondygnacji. Ozdobna fasada budynku wyróżnia się bogactwem dekoracji na tle sąsiednich kamienic, nadając mu indywidualny wyraz artystyczny. Wystrój architektoniczny o skromniejszych formach znajduje się również od strony podwórza. Natomiast wystój wnętrz kamienicy dostosowany został w znacznym stopniu do jej robotniczego charakteru i wynikał z przeznaczenia budynku dla lokatorów o określonej zasobności majątkowej, m.in. drobnych rzemieślników czy robotników. Widoczna jest jednak dbałość o detal, na który składają się elementy dekoracji snycerskich drewnianych klatek schodowych, pozostałości ramowo-płycinowej stolarki drzwiowej, dekoracyjne żeliwne balkony czy drewniane wrota bramne.

Budynek posiada również wartość historyczną i naukową jako dokument wczesnego etapu zabudowy i rozwoju przestrzennego ulicy Brzeskiej. Kamienica, charakteryzująca się mniejszą ilością kondygnacji, wyróżnia się na tle późniejszej zabudowy czynszowej, wznoszonej na przełomie XIX i XX w. Z uwagi na fakt, iż obiekt nie przechodził kompleksowych remontów, w dużym stopniu zachowała się oryginalna substancja budowlana oraz pierwotne elementy wystroju wnętrz. Zamieszkiwana głównie przez urzędników, kolejarzy, robotników fabrycznych i różnego rodzaju rzemieślników polskiego i żydowskiego pochodzenia stanowi świadectwo zróżnicowania zawodowego oraz narodowościowego mieszkańców ulicy Brzeskiej oraz Pragi na przełomie XIX i XX w.


prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kamienica Romualda Nazimka przy ul. Inżynierskiej 9 trafiła do rejestru zabytków

czwartek, 24 marca 2022 13:25

Wpisałem do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę frontową wraz z oficynami i terenem posesji, wzniesioną w latach 1911-1912, położoną w Warszawie przy ul. Inżynierskiej 9, z uwagi na zachowane wartości zabytkowe. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w związku z wnioskiem organizacji społecznej - Stowarzyszenie Kolekcjonerzy Czasu.

Kamienica została wzniesiona w latach 1911-1912 dla warszawskiego przemysłowca - Romualda Nazimka (1865-1936) oraz jego żony Władysławy Nazimek (z domu Łabędzkiej), na działce o numerze hipotecznym 1423 Praga (wydzielonej w 1911 r. z hipotek o numerze 141/2 oraz 142A). Małżeństwo posiadało także tytuł własności do budynków położonych nieopodal – przy ul. Małej 13 i 13A. Nieruchomością do roku 1921 r. władali małżonkowie Nazimek, następnie połowę swoich udziałów odsprzedali Jadwidze Lechowej. Zabudowania posesji nie uległy znaczącym zniszczeniom podczas działań II wojny światowej. W okresie powojennym grunt pod zabudową został skomunalizowany, zaś budynek w 1950 r. przeszedł na własność Skarbu Państwa. W latach 60. XX w. wystrój architektoniczny elewacji częściowo usunięto, w latach 70. XX budynek - wraz z innymi położonymi w obrębie ul. Inżynierskiej – przeznaczono do wyburzenia i zastąpienia ich blokami mieszkalnymi. Zamierzeń nie zrealizowano, a dawna zabudowa ulicy Inżynierskiej w dużym stopniu przetrwała w swym historycznym kształcie.

Kamienica przy ul. Inżynierskiej 9 pod względem struktury i formy przestrzennej stanowi cenny przykład kamienicy czynszowej o dojrzałej formie i rozbudowanym programie funkcjonalnym. Budynek frontowy wraz z oficynami o wyrównanej wysokości tworzą zintegrowaną całość skupioną wokół wewnętrznego podwórza. Natomiast układ przestrzenny budynku dokumentuje, charakterystyczny dla przełomu wieków, podział na strefę reprezentacyjną z większymi i widniejszymi mieszkaniami (od strony frontowej) oraz strefę oficyn z mieszkaniami o niższym standardzie i mniejszej powierzchni.

Budynek prezentuje się jako obiekt o znaczących wartościach artystycznych oraz wyróżnia się na tle historycznej zabudowy Pragi zindywidualizowaną koncepcją architektoniczną oraz historyzująco-secesyjnymi elementami wystroju plastycznego. Dekoracja fasady została harmonijnie rozplanowana z zachowaniem klasycznych zasad kompozycji, symetrię budynku podkreśla centralnie usytuowany przejazd bramny oraz rytmiczny układ dekoracyjnych pilastrów, nad którymi umieszczono półokrągły szczyt. Elementy pionowe zrównoważone zostały poziomymi pasami boniowania oraz gzymsów. Dopełnienie wystroju stanowią oryginalne wrota przejazdu bramnego z misternie wykonaną snycerską dekoracją o secesyjnych motywach (kwiaty, liście, guzy). Nośnikiem wartości artystycznych są także malowane tonda z przedstawieniami putt znajdujące się w przejeździe bramnym oraz elementy wyposażenia wnętrza: ramow-płycinowa stolarka drzwiowa, sztukaterie o wyraźnej ornamentyce zaczerpniętej z form secesyjnych, piece kaflowe, balustrady klatek schodowych. Zastosowana w budynku dekoracja plastyczna pochodzi z warsztatu Franciszka Rotha, którego pracownia wykonała również secesyjną ornamentykę dla kamienicy przy ul. Małej 13A, będącej własnością Władysława Nazimka, uznawaną za jedne z najlepszych przykładów warszawskiej secesji.


prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Fabryka Stanisława Kubiaka przy ul. Hrubieszowskiej 9 w rejestrze zabytków

czwartek, 17 marca 2022 16:29

Wydałem decyzję administracyjną wpisującą do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego budynek dawnej Pierwszej Polskiej Wytwórni Łańcuchów Rolkowych Stanisława Kubiaka, wzniesiony w 1923 roku, położony w Warszawie przy ul. Hrubieszowskiej 9, z uwagi na zachowane wartości historyczne i naukowe obiektu. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w związku z wnioskiem organizacji społecznej - Stowarzyszenie Mieszkańców i Przyjaciół Kolonii Wawelberga.

Posesja, na której usytuowany jest budynek d. fabryki oznaczona została nr hipotecznym 5465. Jej pierwszą właścicielką była Anna Józefa Lui (z domu Goldszmit), od kwietnia 1914 roku Ojzen Tenenblat, następnie Abram Appel (od października 1922 r.). W maju 1923 r. nieruchomość nabył Pinius Elja Szpidbaum, zaś 13 czerwca tego samego roku posesję kupiło małżeństwo: Stanisław Kubiak (ur. 21.10.1877 r. Poznań, zm. 29.10.1931 r. Warszawa) i Bronisława Kubiak (ur. 06.04.1883 r. Toruń, zm. 23.11. 1927 r. Warszawa). Po ich śmierci spadkobiercą został ich nieletni syn – Antoni Zdzisław Kubiak (ur. 13.06.1917, zm. 03.08.1944/1945.), który pełnoprawnym właścicielem nieruchomości został w 1937 r. Po wojnie, na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dn. 19 grudnia 1961 r. nieruchomość przy Hrubieszowskiej 9 przeszła na własność Skarbu Państwa.

Stanisław Kubiak (z wykształcenia inż. elektrotechnik) Pierwszą Polską Wytwórnię Łańcuchów Rolkowych założył w 1920 r. przy ul. Elektoralnej 30. Trzy lata później - 25 maja 1923 r. siedziba firmy została przeniesiona do nowo wybudowanego obiektu przy ul. Hrubieszowskiej 9. Początkowo w fabryce zatrudnionych było ok. 30 pracowników, wytwarzając wszelkiego rodzaju typy łańcuchów przegubowych typu Gall’a do dźwigów, przeciągarek i do napędu wszelkich maszyn; koła łańcuchowe, łańcuchy sworzniowe, transmisje, rolkowe, płytkowe, łańcuchy do elewatorów, transporterów, do czyszczenia rur kotłowych (płomiennych), lokomotyw benzolowych i maszyn przędzalniczych, łańcuchy systemu Fleyer’a dla celów nośnych, łańcuchy rolkowe do motocykli, samochodów osobowych, ciężarowych i traktorów, łańcuchy rozdzielcze. Wytwórnia reklamowała się często w lokalnej i ogólnopolskiej prasie zamieszczając w niej winiety reklamowe, informujące m.in. iż jest ”jedyną w kraju specjalną fabryką, która skutecznie konkuruje z zagranicznemi wyrobami, które uznane zostały za równujące z najlepszymi wyrobami zagranicznemi”, zaś „Fabrykaty, dziś już znacznie ulepszone, dorównują angielskim i amerykańskim, a przewyższają niemieckie” (Rzeczpospolita Nr 194, lipiec 1923 r.). Podczas okupacji niemieckiej fabryka nieprzerwalnie prowadziła swą działalność. Mimo toczących się nieopodal fabryki walk o barykadę podczas Powstania Warszawskiego (róg ul. Dworskiej – ob. Kasprzaka i Karolkowej), wytwórnia przetrwała działania wojenne bez większych zniszczeń, z tego względu mogła po wojnie szybko wznowić produkcję. Po 1945 r. pierwszym użytkownikiem budynku była Spółdzielnia Pracy – Zakłady Metalowe „Rolmet”, której profil produkcji był identyczny przedwojenny. W 1951 r. dokonano remontu budynku (głównie w obrębie partii dachu oraz wypalonego podczas wojny pomieszczenia na parterze), zaś w 1963 r. powstał projekt portierni – dobudowany od str. zachodniej budynku. Firmę „Rolmet” w 1973 r. przejęły Zakłady Metalowe „Komet” kontynuując dotychczasową produkcję łańcuchów oraz wkrętaki, klucze nasadowe i odkuwki. Obiekt w 1984 r. przejęła prywatna firma – Zakłady Elektromechaniczne/Elektro-medyczne „Ridan” produkująca przyrządy medyczne i rehabilitacyjne. Od 2007 r. obiekt pozostaje nieużytkowany.

Budynek jest cennym przykładem obiektu przemysłowego o niewielkiej skali wzniesionego w formach charakterystycznych dla utylitarnego budownictwa ceglanego dwudziestolecia międzywojennego. Obiekt posiada wartość historyczną jako świadectwo rozwoju przemysłu na terenie Woli w dwudziestoleciu międzywojennym oraz dokument rosnącego zapotrzebowania na produkcję specjalistycznych łańcuchów przegubowych do urządzeń technicznych. Fabryka przy ul. Hrubieszowskiej 9 wiąże się z postacią Stanisława Kubiaka oraz działalnością prowadzonej przez niego od 1920 r. Pierwszej Polskiej Wytwórni Łańcuchów Rolkowych. Budynek jest również świadkiem działań wojennych, w tym obrony pobliskiej barykady powstańczej w 1944 r. Zachowany bez większych uszkodzeń i zmian budynek wytwórni łańcuchów rolkowych wykorzystywany był w latach powojennych zgodnie z przeznaczeniem, co przyczyniło się do zachowania przemysłowego charakteru obiektu. Budynek – w swej oryginalnej formie – stanowi także materialny ślad tworzący obecnie historyczny krajobraz dzielnicy, świadczący o jej dawnej tożsamości.


prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 6 z 319

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g