Budynek domu rabina w Węgrowie zabytkiem

środa, 10 lipca 2019 09:19

Podjąłem decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków budynku domu rabina w Węgrowie przy ul. Zwycięstwa 5, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

Przed II wojną światową Węgrów był typowym shtetl, czyli miastem, w którym społeczność żydowska była liczna i mieszkała w osobnej dzielnicy, tworząc zamkniętą społeczność. Mieszkańcy dzielnicy utrzymywali się z handlu i rzemiosła. Dzień zagłady getta węgrowskiego został wyznaczony na 22 września 1942 roku. Miasto otoczyły oddziały SS i ukraińskich własowców. Ludność żydowską wyrzucano z domów oraz kryjówek i zgromadzono na rynku. Wieczorem kilkutysięczny pochód pod eskortą, powędrował najpierw do stacji kolejowej w Sokołowie Podlaskim, a potem do obozu zagłady w Treblince. Okupanci podjęli też decyzję o fizycznej likwidacji dzielnicy żydowskiej. Zburzono obie bóżnice, wszystko co wartościowe wywożono do Niemiec, część drewnianych domów sprzedano do rozbiórki, a pozostałe spalono. Ocalały tylko nieliczne pożydowskie domy w polskiej części miasta, m.in. dom przy ul. Zwycięstwa 5, w którym mieszkał przed wojną rabin Węgrowa Jakub Mendel Morgenstern (1887–1939), syn rabina z Sokołowa Podlaskiego. Rabin został zamordowany przez Niemców 22.09.1939 roku.

Dom rabina został zbudowany w latach 30. XX wieku. Reprezentuje typ małomiasteczkowego budynku mieszkalnego. We wnętrzu zachowały się oryginalne drzwi z dekoracyjnymi szyldami i schody wiodące na facjatę. Dom rabina Węgrowa Jakuba Mendla Morgensterna stanowi charakterystyczny element miasta, jest świadectwem jego historii i dziejów jego mieszkańców. Jego bryła i detal architektoniczny stanowią wartości artystyczne, świadczące o zawodowych umiejętnościach budowniczych i randze budynku.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Budynek Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w rejestrze zabytków

poniedziałek, 24 czerwca 2019 15:36

Podjąłem decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków budynku Akademii Muzycznej, ob. Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina, wzniesionego w latach 1959-1966, wg projektu architektów: Witolda Benedek, Stanisława Niewiadomskiego, Władysława Strumiłły oraz – na etapie konkursu i projektu wstępnego – Stefana Sienickiego, położonego przy ul. Okólnik 2 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

W 1954 r. Oddział Warszawskiego Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP) na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki (MKiS) zorganizował konkurs powszechny nr 208, na projekt Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej (później Akademii Muzycznej, ob. Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina) w Warszawie. Celem konkursu było harmonijne wpisanie gmachu w istniejącą zabudowę, z zachowaniem od strony wschodniej tarasu widokowego i skweru o charakterze rekreacyjnym (ob. Skwer Bohdana Wodiczki), z charakterystycznym spadkiem terenu wzdłuż ulicy Szczyglej.

Pierwszą nagrodę otrzymała koncepcja Witolda Benedek, Stanisława Niewiadomskiego, Władysława Strumiłły, Stefana Sienickiego oraz akustyka Zbigniewa Michejdy. Nagrodzony plan koncepcyjny przekształcany był wielokrotnie na etapie projektu wstępnego, technicznego i realizacyjnego, a wprowadzane zmiany miały na celu znalezienie najlepszych rozwiązań w zakresie programu funkcjonalnego, rozwiązań technicznych i przestrzennych, a także spełnienie wysokich wymagań akustycznych, izolacyjnych i materiałowych stawianych przez przyszłego użytkownika. Na potrzeby projektu wykonano analizy źródeł dźwięku i określono wymagane wartości izolacyjne wszystkich przegród. Elementy te miały wpływ na wybór rozwiązań konstrukcyjnych oraz zastosowanej izolacji przeciwdźwiękowej oraz przeciwdrganiowej. Autorami projektu realizacyjnego byli Witold Benedek, Stanisław Niewiadomski i Władysław Strumiłło, natomiast konstrukcji inż. Stanisław Dziugiełł i Jerzy Urban. Za rozwiązania akustyczne na etapie realizacji odpowiadał dr inż. Witold Straszewicz, W. Sadowski, H. Rowiński, natomiast elektroakustyki inż. T. Siemasz i J. Sielużycki. Projekt realizacyjny opracowywano w Zakładzie Projektowania Gmachów Użyteczności Publicznej, w ramach Gospodarstw Pomocniczych Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej (kier. Bohdan Pniewski). Projekt wnętrz, uwzględniający m.in. rodzaje materiałów, kolorystykę, relacje i proporcje poszczególnych elementów technicznych i akustycznych przygotowano w Pracowni Sztuk Plastycznych Politechniki Warszawskiej, w Biurze Studiów i Projektów (opr. akustyczne), a także w SPP „Projekt”, w Biurze Projektów Polskiego Radia i Telewizji oraz w Warszawskim Biurze Projektów Budownictwa Przemysłowego.

Prace budowlane rozpoczęto w 1959 r., po włączeniu budowy do planu inwestycyjnego MKiS, a pierwsze pomieszczenia oddano do użytku w 1963 r. Realizację zakończono w 1966 r. W latach 80. XX w. usunięto pochylnię łączącą taras przy elewacji wschodniej ze skwerem za budynkiem. Kolejne zmiany miały miejsce w latach 90. XX w. (wymiana części okładziny elewacji, przekształcenia wnętrz). Od początku XXI w. dokonywane są systematyczne modernizacje poszczególnych pomieszczeń i instalacji, jednak pomimo wprowadzonych zmian, pierwotna koncepcja architektoniczna i funkcjonalna obiektu jest wciąż czytelna.

Gmach d. Akademii Muzycznej to zwarta, prostokątna bryła, o trzech kondygnacjach nadziemnych i dwóch podziemnych. Budynek jest zbudowany z czterech skrzydeł tworzących wewnętrzny, rekreacyjny dziedziniec otwarty na park dzięki wprowadzeniu we wschodnim skrzydle wspartych na filarach podcieni oraz schodów. Dach budynku jest płaski, z niewielką nadwyżką w południowym skrzydle. Główne wejście do budynku, zaakcentowane dwukondygnacyjnym, prostokątnym wykuszem Sali Kameralnej, o płynnej linii, znajduje się w skrzydle zachodnim. Elewacje opracowane zostały za pomocą okładziny kamiennej, na kondygnacjach nadziemnych zastosowano okładzinę ze szlifowanych płyt piaskowca oraz tynki fakturowe. Horyzontalizm bryły podkreślony został za pomocą schodów, tarasów przed i za budynkiem, prostego gzymsu wieńczącego i wykonanych w tynku pasów akcentujących stropy kondygnacji, a także poziomy układ okien w elewacjach od strony północnej, wschodniej i południowej drugiej i trzeciej kondygnacji nadziemnej. Podziały te równoważą elementy wertykalne: filary międzyokienne w elewacji zachodniej oraz od strony dziedzińca, pionowy układ okien pierwszej kondygnacji nadziemnej i bocznych klatek schodowych, artykulację przeszkleń głównej klatki schodowej od strony dziedzińca.

Budynek Uniwersytetu Muzycznego przy ul. Okólnik 2 w Warszawie stanowi wybitny przykład powojennej architektury modernistycznej. Koncepcja architektoniczna, nagrodzona w konkursie architektonicznym w 1955 r., zdecydowanie wyprzedzała ówczesne trendy w polskim budownictwie publicznym. Budynek łączyć miał funkcję uczelni z przestrzenią koncertową, co znalazło odzwierciedlenie w jego układzie funkcjonalno-przestrzennym. Na potrzeby otwartych dla publiczności koncertów przewidziano kilka pomieszczeń. Były to: główna Sala koncertowa, Sala kameralna im. H. Melcera, Studio operowe ob. Sala operowa im. St. Moniuszki oraz audytorium przedmiotów zbiorowych, ob. Sala audytoryjno-kinowa im. Karola Szymanowskiego. Pod dziedzińcem budynku zlokalizowano natomiast dwupoziomowe profesjonalne studia nagraniowe S1, S2 i S3 wraz z zapleczem technicznym koniecznym do ich obsługi.

Zaprojektowany wystrój wnętrz d. Akademii Muzycznej charakteryzował się spójną formą. Podstawowa gama kolorystyczna ograniczona została do bieli i czerni zestawionych z drewnem w kolorze jesionu (ciepłego brązu). Wnętrza budynku zostały opracowane w taki sposób, aby podkreślić kwestie funkcjonalne i uwydatnić gradację relacji pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami. Efekt ten uzyskano „dając pomieszczeniom ‘przejściowym’ i pomocniczym tynk, pomieszczeniom z ‘dźwiękiem żywym’ drewno, pomieszczeniom z ‘dźwiękiem odtwarzanym’ białe płyty perforowane”.

Szczególny wyraz artystyczny uzyskała Sala koncertowa. Zastosowane materiały i rozwiązania, podporządkowane w pierwszym rzędzie wymogom akustycznym, zostały starannie przemyślane pod kątem wizualnym. Niewątpliwą wartość artystyczną posiada reprezentacyjny hol wraz z owalną klatką schodową. Jej monolityczna konstrukcja została przełamana poprzez zastosowanie jasnej okładziny i wprowadzenie czarnej, graficznej barierki, która dzięki płynnej linii i niemal całkowitemu przeszkleniu klatki schodowej daje wrażenie atektoniczności.

Wartości historyczne budynku wynikają zarówno z dziejów instytucji, której początki sięgają XIX w., jak i procesu realizacji siedziby uczelni. Uczelnia na trwałe wpisała się w historię polskiej muzyki, a do jej absolwentów należy kilka pokoleń wybitnych kompozytorów i instrumentalistów. Projekt uczelni muzycznej stanowił realizację oczekiwań środowiska muzycznego i miał charakter prestiżowy na skalę państwa. Przedmiotowy gmach stanowi również świadectwo przemian dokonujących się w dziedzinie muzyki, co znalazło odzwierciedlenie w programie użytkowym uczelni. O wartości naukowej budynku świadczy także jego forma architektoniczna, technologia wykonania oraz użyte materiały. Zaproponowana w projekcie konkursowym bryła budynku i rozwiązania funkcjonalno-przestrzenne są przyczynkiem do badań nad polską architekturą modernistyczną w drugiej połowie XX w.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Kamienica Kronenberga przy Miodowej 20 w Warszawie zabytkiem

piątek, 07 czerwca 2019 10:57

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków kamienicy Samuela Kronenberga, wybudowanej w l. 1818-20, odbudowanej z wykorzystaniem pierwotnych murów obwodowych w l. 1949-50, położonej w Warszawie przy ul. Miodowej 20 z uwagi na zachowane wartości historyczne i artystyczne.

Początki ulicy Miodowej, jako drogi łączącej dwa ważne szlaki – ulicę Senatorską i ulicę Długą sięgają XV w. Pierwotnie nosiła nazwę Przecznej, nazywana była także Miodowną, Miodowniczą i Miodownikowską, a w czasach Księstwa Warszawskiego - ulicą Napoleona. Ukształtowała się ostatecznie w XVII w., jako ulica pałaców arystokracji. Pierwotnie Miodowa nie łączyła się z Krakowskim Przedmieściem. Połączenie tych dwóch ulic i otwarcie dla ruchu kołowego nastąpiło w 1888 r. Nowy odcinek ulicy został nazwany ul. Nowo-Miodową. Zabudowa ulicy została w dużym stopniu zniszczona w 1944 r.

Pierwotną kamienicę przy Miodowej 20 wybudowano w l. 1818-20 wg projektu Fryderyka A. Lessela. Była niemal kopią sąsiedniej kamienicy o numerze 18, różniły się one głównie ilością osi. Przed 1829 r. wybudowano boczną oficynę płd.-wsch., przyłączoną do budynku frontowego, zespolono ze sobą oficyny tylną i płd.-zach. oraz drewniane zabudowania gospodarcze. W poł. XIX w. budynek należał do słynnego finansisty Samuela Kronenberga, następnie do jego syna Leopolda, polskiego bankiera i inwestora, który był także jednym z przywódców „białych” przed powstaniem styczniowym, a w latach 70. zaś do drugiego syna, Władysława. Od 1828 r. w tzw. „domu Kronenberga” znajdował się skład nut i sklep z instrumentami muzycznymi Karola Ludwika Magnusa, kompozytora i wydawcy. Miejsce to, obok księgarni Antoniego Brzeziny, było głównym celem księgarskich odwiedzin Fryderyka Chopina. Kolejną właścicielką posiadłości została Bronisława Rosso, od której w 1898 r. roku odkupił ją kupiec Antoni Pech. Po jego śmierci, w 1933 r., nieruchomość została wystawiona na publiczną licytację, jednak ostatecznie została przejęta przez Grażynę z Pechów Rykaczewską, siostrę Antoniego. W l. 1899-1900 na miejscu zabudowań podwórzowych powstała kolejna oficyna boczna, powiązana z budynkiem frontowym, który nadbudowano o dwa piętra, zmieniając wygląd fasady. W 1944 r. budynek spłonął zachowując mury magistralne. Zgodnie z raportem Wydziału Inspekcji Budowlanej z grudnia 1948 r. budynek był wypalony, miał „w przeważającej części zburzony parter, częściowo mury kapitalne od ulicy do wysokości pierwszego piętra, od podwórka do wysokości drugiego piętra”. Jednak w „Protokole wytrzymałości ścian, fundamentów i elementów konstrukcyjnych budynku przy ul. Miodowej 20” z kwietnia 1949 r., architekt Zenon Różewicz, członek SARP O. Warszawa od 1936 r. i autor przebudowy wnętrz Hotelu Bristol w Warszawie (1952-54 r.) stwierdza, iż „nadają się do całkowitej odbudowy i mogą być włączone do przyszłego budynku jako zupełnie zdrowe i nieuszkodzone fragmenty całości”. W 1948 r. prawo własności czasowej na zasadach promesy otrzymali Maria i Mieczysław Matejakowie, dzierżawiący nieruchomość Władysławowi Polaczkowi. W 1950 r. w posiadanie budynku wszedł Zarząd Państwowych Gospodarstw Rolnych C.Z. P.G.R., w dokumentach jako późniejszy właściciel pojawia się również Spółka pod firmą „Przemysł Mydlarski i Perfumeryjny Fryderyk Puls Spółka Akcyjna i Michalina Litter.

Porządkowanie zniszczonego obiektu rozpoczęto od rozebrania wszystkich oficyn i górnych kondygnacji budynku głównego, pozostałą partię murów parteru i części pierwszego piętra wykorzystano zaś do kreacji nowej kamienicy, powracając do jej pierwotnej, dwupiętrowej formy. Parter, w założeniu projektowym handlowy został jednak odbudowany jako mieszkalny, co argumentowano brakiem chęci mieszkańców do otwierania sklepów w tej okolicy.

Kamienica przy ul. Miodowej 20 przedstawia niewątpliwe wartości historyczne i artystyczne. Jej historyczny plan i lokalizacja dokumentują dawną parcelację jednej z najstarszych części Warszawy, zaś historyzująca forma nawiązuje do przedwojennej szaty architektonicznej ulicy Miodowej. Na walory architektoniczne budynku składają się tradycyjne motywy zdobnicze (gzymsy, obramowania okien, boniowania), wpisujące się w stylistykę lat 50., charakteryzującą budownictwo mieszkaniowe dzielnicy staromiejskiej. Budynek posadowiony jest w pierzei zabudowań ulicy Miodowej, wpisanej do rejestru zabytków województwa mazowieckiego jako założenie urbanistyczne decyzją z 01.07.1965 r. pod numerem rejestru A-297. Jednocześnie znajduje się w strefie buforowej części miasta wpisanej w 1980 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jako przykład niemal całkowitej rekonstrukcji historycznego centrum miasta, ukształtowanego na przestrzeni od XIII do XX w., dlatego też stanowi cenne świadectwo dzieła powojennej odbudowy. Kamienica jest również dokumentem działalności polskiego architekta niemieckiego pochodzenia, przedstawiciela klasycyzmu Fryderyka Alberta Lessela, zmarłego w 1822 r. Był on budowniczym rządowym w czasach Królestwa Polskiego, prowadził wiele prac budowlanych w Warszawie, według jego projektów wzniesiono m.in. pałac Branickich, pałac Morsztynów, pałac Szaniawskich czy kamienicę Karola Bürgera. Pomimo, że forma architektoniczna obiektu jest dziełem powojennej odbudowy, wykorzystane ponownie mury magistralne pozwalają zachować symboliczną ciągłość trwania nieruchomości wzniesionej w 1. poł. XIX w., a tym samym traktować obiekt jako cenny dokument przemian architektonicznych oraz historii Warszawy.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 5 z 294

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g