Teatr Rampa w rejestrze zabytków

piątek, 21 stycznia 2022 13:23

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego gmachu dawnego Dzielnicowego Domu Kultury Targówek, obecnie Teatru Rampa, wzniesionego w latach 1951-1959 według projektu Zenona Buczkowskiego, położonego w Warszawie przy ul. Kołowej 20, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne obiektu.



Powstanie budynku związane jest z powojenną ideą tworzenia sieci powszechnie dostępnych domów kultury. Wielkość gmachów zgodnie z odgórnie przyjętymi programami i hierarchizacją dostosowywano do lokalizacji, rangi i potrzeb ośrodka. Cechą wyróżniającą tego typu obiektów były monumentalne kolumnady i frontony zdobione dekoracją rzeźbiarską. Sformułowanie powyższych wytycznych zbiegło się z powstaniem projektu dzielnicowego domu kultury na warszawskim Targówku. Pełne rozmachu założenie powstawało w okolicy zacofanej urbanistycznie, którą cechowały złe warunki bytowe i duża przestępczość. Z uwagi na ograniczenia finansowe budowa obiektu przeciągała się w czasie, a jego projekt uproszczono. Do czasu otwarcia głównego gmachu w połowie 1959 r. rolę domu kultury pełnił budynek sali gimnastycznej. Dom Kultury Targówek funkcjonował przy ul. Kołowej do roku 1975 r., gdy aktor i reżyser Marian Jonkajtys zorganizował tu scenę muzyczną. Budynek zaczęto stopniowo przystosowywać do potrzeb teatru. W 1987 r. placówka zmieniła nazwę na Teatr Rampa, a na początku lat 90. obiekt uległ rozbudowie.



Projekt kompleksu opracował inż. arch. Zenon Buczkowski. W koncepcji architektonicznej sięgnięto po wzorce klasycyzmu petersburskiego (np. Teatr Aleksandryjski) jak również po rodzime przykłady klasycyzmu (np. Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu). Pierwsze projekty domu kultury odznaczają się bardziej dekoracyjnym potraktowaniem elewacji, zwieńczonych w całości balustradowymi attykami oraz sterczynami lub pełnoplastycznymi figurami, większą ozdobnością kolumnady i bogatszym detalem rzeźbiarskim. W projekcie realizacyjnym uproszczono wyraz plastyczny elewacji, eliminując znaczną część detalu, upraszczając artykulację oraz formę boniowania i modyfikując charakter kolumnady, a w miejsce prostego zwieńczenia wprowadzono ozdobiony dekoracją trójkątny fronton.



Okazały gmach w chwili powstania stanowił nowoczesne centrum kulturalne, oferujące wielofunkcyjną przestrzeń o szerokim programie adresowanym do lokalnej społeczności. Jednocześnie stanowić miał punkt wyjścia dla osiowo rozplanowanej kompozycji założenia zieleni ówczesnego Pl. Horodelskiego. Tym samym jest dokumentem urbanizacji warszawskich przedmieść oraz wyrazem dążeń do jakościowej zmiany życia mieszkańców ubogiej i zaniedbanej dzielnicy Warszawy. W związku z powyższym nieruchomość posiada istotną wartość jako świadectwo powojennej historii Targówka oraz jego rozwoju przestrzennego i społecznego. Jednocześnie obiekt jest ważnym składnikiem dziedzictwa Warszawy lat 50. XX w. jako wzorcowy przykład socrealistycznego domu kultury, o walorach typologicznych i dokumentacyjnych, zarówno w warstwie architektoniczno-formalnej jak i programowej. Podobnie jak w przypadku innych obiektów z tego okresu (np. Pałac Kultury Zagłębia w Dąbrowie Górniczej, Morski Dom Kultury w Gdańsku), wyeksponowany urbanistycznie gmach wyróżnia się pod względem kubatury i bogatej formy architektonicznej. Charakter gmachu w pełni realizuje postulat monumentalizmu widoczny w ukształtowaniu imponującej bryły, opartej na masywnych, ciężkich formach, uzupełnionych w warstwie dekoracyjnej emblematami teatru, muzyki i sztuki.



Zarówno forma architektoniczna gmachu, jak i zastosowane elementy wystroju i artykulacji – dekoracja tympanonu, proporcje i forma kolumnady i attykowych zwieńczeń, rytmika podziałów elewacji – wykazują istotne wartości artystyczne. Mimo dokonanych remontów i adaptacji we wnętrzu budynku zachował się spójny charakter westybulu i foyer będących świadectwem zrealizowanej w l. 50. XX w. koncepcji wystroju wnętrz domu kultury, opartej na walorach okładzin kamiennych z krajowych zasobów. Powyższe przestrzenie reprezentacyjne korespondują z surowym i monumentalnym wyrazem architektonicznym elewacji i odznaczają się prostotą, symetrią i logiką struktury.



prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Urokliwa willa w Pęcicach Małych trafiła do rejestru zabytków

czwartek, 20 stycznia 2022 16:41

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego willi położonej przy ul. Leśnej 4 w Pęcicach Małych (gm. Michałowice), z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne obiektu. 

 

Willę wzniesiono ok. 1900 r. na gruntach należących do majątku ziemskiego rodziny Lindów, jako posiadłość letniskową. Pierwsze pisemne wzmianki dotyczące budynku pochodzą dopiero z lat 30. XX w. i odnoszą się do ówczesnego właściciela willi, Antoniego Salisa, założyciela popularnego w dwudziestoleciu międzywojennym zakładu gastronomicznego przy ul. Zgoda 4 w Warszawie, oferującego dania gotowe na ciepło i zimno oraz wyroby garmażeryjne. Salis, który w 1926 r. otrzymał koncesję na prowadzenie kawiarni ul. Zgoda w kolejnych latach powiększał i rozbudowywał swój zakład, a najprawdopodobniej w l. 30. XX w. zakupił nieruchomość w Pęcicach Małych. Majątek, zwany „Salisowem” usytuowany w sąsiedztwie stacji Warszawskiej Kolei Dojazdowej „Komorowo”, przy rzece Utrata, obejmował 16 mórg na których znajdowała się m.in. zabudowa gospodarcza. Willa w Pęcicach Małych bez większych zniszczeń przetrwała II wojnę światową, do lat 60. XX w. należała do spadkobierców Antoniego Salisa, w 1966 r. nieruchomość została sprzedana. Obecnie budynek wraz z posesją stanowi własność prywatną. 

 

Willa przy ul. Leśnej 4 w Pęcicach Małych posiada wysokie walory artystyczne jako indywidualnie zaprojektowane dzieło architektury o charakterze letniskowym z początku XX w. Budynek pomimo stosunkowo niewielkiej skali nawiązuje formą do architektury rezydencjonalnej poprzez rozbudowaną bryłę, przekryte wysokimi dwuspadowymi dachami skrzydła oraz zewnętrzną klatkę schodową zlokalizowaną w wieży zwieńczonej spiczastym hełmem. Wszystkie elewacje otrzymały spójną dekorację z cegły klinkierowej, z pasowym boniowaniem, gzymsami kordonowymi i wieńczącym, dekoracyjnym pasem podokiennym. Dodatkowe efekty zdobnicze osiągnięto poprzez zastosowanie zróżnicowanej kolorystyki cegły, zamkniętych łukiem ostrym blend okiennych czy wprowadzeniu belek drewnianych przy szczytach dachów. Dodatkowo willa wyróżniała się malowniczą lokalizacją w otoczeniu zieleni oraz w zakolu rzeki Utraty. Budynek pełniący funkcje czasowo zamieszkałej willi podmiejskiej w stylu neogotyckim dopasowany został skalą do otoczenia oraz potrzeb ówczesnych użytkowników, stając się jednocześnie dokumentem ich upodobań estetycznych oraz potrzeb materialnych i stylu życia. 

 

Wewnątrz willi zachował się oryginalny układ funkcjonalno-przestrzenny oraz bogaty wystrój obejmujący m.in. sztukaterie, posadzki ceramiczne i drewniane, ościeżnicową stolarkę okienną z okiennicami i drzwiową wraz z historycznymi okuciami. Szczególną wartość mają ceramiczne piece o bogato dekorowanych kaflach, wyposażone w mosiężne drzwiczki, a także żeliwna kręcona klatka schodowa. Wysoki standard elementów wykończeniowych oraz bogactwo dekorujących je motywów ornamentalnych nadają budynkowi walor unikatowości oraz wyróżniają go na tle okolicznej zabudowy letniskowej. 

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kamienica parafii Ewangelicko-Augsburskiej przy ul. Kredytowej w Warszawie rejestrze zabytków

piątek, 17 grudnia 2021 13:12

Postanowiłem wpisać do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego kamienicę parafii Ewangelicko-Augsburskiej położoną przy ul. Kredytowej 4 w Warszawie wraz z terenem posesji, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne nieruchomości. 

Posesja przy ul. Kredytowej 4 (d. hip. 1066 I) została zakupiona przez Gminę Ewangelicką w 1852 r. od Banku Polskiego. Rok później ukończono budowę Domu Starców i Kalek Ewangelickich proj. Ludwika Szmideckiego. W 1875 r. Kolegium Kościelne Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Warszawie podjęło decyzję o zabudowie narożnej części działki. W 1900 r. Kolegium zdecydowało się przenieść Dom Starców i Sierot, a istniejący budynek przebudować i rozbudować, wraz ze zmianą funkcji na dom dochodowy. 

Wstępne koncepcje budynku frontowego opracował architekt Paweł Hoser. Ostatecznie do realizacji budynku głównego i oficyny przyjęto jednak projekt autorstwa Henryka Gaya. W 1910 r. częściowo rozebrano budynek Domu Starców i Kalek Ewangelickich, wykorzystując zachowane mury w nowoprojektowanej kamienicy. W projekcie przewidziano także budowę tzw. „podwójnej” oficyny, składającej się z budynku poprzecznego i stycznych do niego od strony zachodniej dwóch oficyn bocznych. Prace budowlane prowadziło Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowo-Budowlanych Franciszek Martens & Adolf Daab, środków dostarczała także cegielnia Kazimierza Granzowa. W kolejnych latach zabudowę działki zagęszczono wznosząc dom parafialny oraz budynek szkolny z oficyną (1912), nadbudowano także oficyny. W latach 20. XX w. zmodernizowano wnętrza oficyny poprzecznej (główną klatkę schodową, wystrój części lokali).

W dwudziestoleciu międzywojennym w kamienicy przy ul. Kredytowej 4 swoją siedzibę miały liczne instytucje i przedsiębiorstwa, m.in. Dyrekcja Gazowni Miejskiej, Zarząd Rady Głównej Opiekuńczej, Linguaphone Institute w Polsce S-ka z o. o., Związek Zawodowy „Przemysł Superfosfatowy”, Biuro Rolniczo-Techniczne inż. St. Nawakowskiego, S-ka firmowa Składy Elektrotechniczne Jerzy Hirszowski Inżynier, w piwnicach oficyny poprzecznej zlokalizowana została drukarnia. W czasie II wojny światowej budynek frontowy uległ uszkodzeniu – zniszczone zostały dachy i część stropów budynku, zachował się natomiast niemal kompletny wystrój elewacji frontowej (nieznaczne przemurowania dokonano w strefie parteru i pierwszego piętra (fot. Pęcherski 1946, archiwum MWKZ) oraz „podwójna oficyna”. Z względu na zniszczenia oraz nową koncepcję urbanistyczną rozebrano część historycznej zabudowy posesji hip. 1066 I wznosząc nowe budynki wzdłuż wschodniej granicy historycznej posesji. Zdecydowano się na zachowanie przedwojennego budynku frontowego i oficyny, wydzielając je z posesji historycznej. Obecnie oba budynki wraz z działką stanowią własność parafii Ewangelicko-Augsburskiej.

Kamienica parafii Ewangelicko-Augsburskiej położona przy ul. Kredytowej 4 w Warszawie to cenny przykład zabudowy mieszkalno-użytkowej zaprojektowanej przez wybitnego architekta Henryka Gaya, w oparciu o wcześniejszy projekt architekta Pawła Hosera. Opracowanie elewacji stanowi ciekawe i udane połączenie architektury o klasycznych proporcjach i historyzującej dekoracji z wpływami wczesnego modernizmu. Wewnątrz budynku frontowego zachowały się pozostałości pierwotnego wystroju świadczącego o wysokim standardzie budynku – dekoracyjne posadzki z płytek ceramicznych oraz marmurowa klatka schodowa.

Niezwykle istotny jest walor historyczny kamienicy, która powstała na miejscu Dom Starców i Sierot jako dom dochodowy, mający umożliwić utrzymanie ośrodków i kontynuowanie podejmowanych przez parafię Ewangelicko-Augsburską działań o charakterze opiekuńczym, dobroczynnym i edukacyjnym. Przedmiotowa kamienica wraz z oficynami oraz terenem stanowią jedyną pozostałość historycznego zagospodarowania d. działki hip. 1066 I, świadectwo przemyślanego programu użytkowego i systemu umożliwiającego prowadzenie przez warszawską gminę szeroko zakrojonej działalności charytatywnej i oświatowej. Jednocześnie budynek upamiętnia wybitnych architektów warszawskich związanych ze środowiskiem luterańskim wyznania augsburskiego – Henryka Gaya i Pawła Hosera, a także przedstawicieli elity intelektualnej zaangażowanych w działalność Komisji Budowlanej i realizację prowadzonej inwestycji, m.in. Kazimierza Ganzowa czy Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowo-Budowlanych Franciszek Martens & Adolf Daab. Dzieje kamienicy łączą się również z działalnością ważnych instytucji i organizacji, m.in. Rady Głównej Opiekuńczej działającej w latach 1916-1920, Dyrekcji Gazowni Miejskiej, czy spółek prywatnych działających na polu edukacji, przemysłu i techniki.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 1 z 311

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g