„Perun” w rejestrze zabytków!

czwartek, 21 marca 2019 16:41

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, prof. Jakub Lewicki, podjął decyzję o wpisie do rejestru zabytków dawnej Warszawskiej Fabryki Sprzętu Spawalniczego „Perun” (cztery hale) przy ul. Grochowskiej 301/305 wraz z terenem posesji.

Fabryka „Perun” została założona w 1910 r. przez francuskie Towarzystwo Akcyjne „L’Air Liquide”, które otworzyło w Warszawie, przy ul. Leszno 138 fabrykę tlenu technicznego. W 1913 r. Towarzystwo połączyło się z rosyjską Spółką Akcyjną „Perun” i przeniosło swoją fabrykę na Kamionek. Wybuch I wojny światowej zahamował rozwój przedsiębiorstwa. W 1915 r. zakłady zostały zajęte przez wojska pruskie, a majątek skonfiskowany i wywieziony w czasie niemieckiej ewakuacji. Od 1918 r. firma funkcjonowała pod nazwą Francuskie Towarzystwo Akcyjne „Perun”. Jej dyrektorem, a następnie dyrektorem generalnym Towarzystwa został chemik i działacz społeczny Alfred Sznerr (1883-1945). W czasie II wojny światowej zakłady kontynuowały swoją działalność w ograniczonym zakresie, pozostając pod nadzorem władz niemieckich. Na stanowisku dyrektora fabryki do 1944 r. pozostawał Alfred Sznerr. Zabudowania fabryczne nie zostały zniszczone przez wycofujące się oddziały niemieckie, co umożliwiło uruchomienie produkcji w tym samym roku. Po upaństwowieniu zakładów otrzymały one nazwę Warszawska Fabryka Gazów Technicznych i Sprzętu Spawalniczego, a od 1956 r. Warszawska Fabryka Sprzętu Spawalniczego „Perun”. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wyburzono część historycznych zabudowań m.in. tlenownię oraz budynek warsztatowy, wzniesiono także nowe budynki fabryczne. W latach 1999-2003 firma została sprywatyzowana, a zakłady przy ul. Grochowskiej 301/305 zaprzestały swojej działalności. Pomieszczenia pofabryczne wynajmowane są obecnie firmom i najemcom prywatnym.

Wpisem do rejestru zabytków został objęty zespół budowlany czterech hal pofabrycznych dawnej fabryki „Perun”, stanowiących powiązaną ze sobą, spójną pod względem architektonicznym i funkcjonalnym grupę budynków, powstałych przed 1938 rokiem. Są to trzy hale fabryczne wzniesione ok. 1913 r.: dawny warsztat spawalniczy, dawny magazyn z acetylenowią i budynek wytwórni gazów technicznych oraz wzniesiony w 1938 r. budynek blacharni i warsztatów spawalniczych. Wszystkie te hale, to budynki wzniesione na rzucie prostokąta, murowane, z metalową konstrukcją więźby dachowej, samonośnej lub wspartej na stalowych filarach. Elewacje trzech najstarszych hal wzniesiono w jednorodnej konwencji stylistycznej: opracowane za pomocą czerwonej cegły układanej w tzw. wątku fortecznym, pozbawione strefy cokołowej, z lizenami akcentującymi narożniki i wejścia oraz wydzielonym gzymsem wieńczącym wspartym na schodkowych wspornikach w wydzielonej partii fryzu. Czwarta hala, wzniesiona później, posiada uproszczony detal architektoniczny, ale w ogólnej dyspozycji nawiązuje do budynków wcześniejszych. Wewnątrz hal nie zachowało się oryginalne wyposażenie. Historyczne urządzenia fabryczne były dwukrotnie konfiskowane (w czasie I i II wojny światowej). Maszyny wykorzystywane w okresie powojennym zostały zdemontowane w związku z zakończeniem produkcji przemysłowej i wynajęciu budynków firmom i najemcom prywatnym.

Obiekt posiada wartości artystyczne, historyczne i naukowe uzasadniającego objęcie go wpisem do rejestru zabytków nieruchomych. Wysokie walory typologiczne i dokumentacyjne przedmiotowych budynków widoczne są w takich cechach i elementach jak zastosowanie cegły licowej do opracowania ścian zewnętrznych, wprowadzenie skromnej dekoracji w postaci cokołów, fryzów, gzymsów, pilastrów, obramień okiennych i drzwiowych, wprowadzenie dużych otworów okiennych umożliwiających doświetlenie hal fabrycznych oraz dużych dwuskrzydłowych drzwi osadzonych na prowadnicach ułatwiających transport elementów z i do pomieszczeń. Cennymi elementami budynku dawnego warsztatu spawalniczego oraz magazynu z acetylenowią jest zastosowanie stalowej, nitowanej konstrukcji dachu płaskiego z filarem wsporczym. Natomiast w przypadku hali wytwórni gazów technicznych na uwagę zasługuje opracowanie ściany szczytowej z półkolistym oknem oraz nitowana więźba dachowa o rozpiętości 13 metrów. Niewątpliwą wartością hal jest zachowany układ funkcjonalno-przestrzenny oraz możliwość odczytania kolejnych faz rozbudowy całego zespołu.

„Perun” stanowi świadectwo rozwoju przemysłu na terenie Kamionka przed wybuchem I wojny światowej oraz w dwudziestoleciu międzywojennym. Jego stopniowa rozbudowa była konsekwencją dokonującego się postępu w dziedzinie spawalnictwa i rosnącego zapotrzebowania na produkcję gazów technologicznych. Budynki dokumentują również działalność dawnej Warszawskiej Fabryki Sprzętu Spawalniczego „Perun” oraz związanych z nim osób m.in. Alfreda Sznerra, który kierował zakładem w latach 1918-1944. Opracowywane przez firmę „Perun” rozwiązania pozwoliły na stworzenie pierwszej w Polsce fabryki elektrod do spawania łukowego (1924), drutów do spawania stali, żeliwa, miedzi i aluminium, a także transformatorów spawalniczych i spawalnic wirujących. Do osiągnieć kierowanej przez Sznerra spółki należą również opracowanie technologii do prasowania metali kolorowych na skalę przemysłową, produkcja aparatów tlenowych oraz urządzeń wykorzystujących tlen, mających zastosowanie w medycynie, pożarnictwie i przemyśle spożywczym. Wszystkie hale będące przedmiotem postępowania administracyjnego stanowią przykład architektury przemysłowej i mogą służyć do analizy budownictwa pod kątem wiedzy na temat technik budowlanych, konstrukcyjnych oraz stylistycznych charakterystycznych dla architektury z pierwszej połowy XX w.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Budynek Akademii Sztuk Pięknych zabytkiem

piątek, 08 marca 2019 16:25

Profesor Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków budynek Akademii Sztuk Pięknych, pierwotnie Internatu dla Niezamożnych Słuchaczek Seminarium Nauczycielskiego w Warszawie, położony przy ul. Myśliwieckiej 8 / Józefa Hoene-Wrońskiego 1, z uwagi na zachowane wartości historyczne, artystyczne i naukowe.

Z inicjatywy architektów Zdzisława Mączeńskiego i Tadeusza Zielińskiego seniora w 1921 r. powstała koncepcja profesorskiej kolonii mieszkaniowej. W tym celu w 1922 r. została powołana Spółdzielnia Mieszkaniowa Profesorów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, która w tym samym roku uzyskała od państwa teren na skarpie. Prace rozpoczęto jeszcze w 1922 r. Powstało wówczas niewielkie założenie urbanistyczne, odwołujące się w zminiaturyzowanej skali do miasta-ogrodu z początku XX w., w pełni wykorzystujące i adaptujące zbocze skarpy. Poza obszarem Kolonii Profesorskiej znalazł się południowy fragment parcelowanego terenu, oznaczony numerem hipotecznym 7337/24. Obszerną działkę nabyła ordynatowa Helena Bispingowa, z fundacji której w latach ok. 1925-30 został wzniesiony zespół budynków dla Niezamożnych Słuchaczek Seminarium Nauczycielskiego, mieszczący internat, kaplicę i mieszkania wychowawców. Z uwagi na problemy ze spłatą kredytów, zakład internatu został zlicytowany przez Bank Gospodarstwa Krajowego i w 1936 r. przekazany Związkowi Osadników Wojskowych na Kresach Wschodnich (ZOS). Do 1939 r. ZOS prowadził w budynkach zespołu bursę dla uczącej się młodzieży osadniczej. Skrzydło zachodnie i budynek sali gimnastycznej ZOS wydzierżawił Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa, która zajmowała je wcześniej, od 1933 r., wynajmując budynki od Zarządu Miejskiego. Opłaty z tej dzierżawy ZOS przeznaczał na spłatę kredytów. Miejska Szkoła Nauk Zdobnych i Malarstwa im. Gersona była artystyczną szkołą zawodową utworzoną w 1920 r., kształcącą artystów w zakresie malarstwa, rzeźby dekoracyjnej, grafiki i rzemiosła artystycznego. W 1945 r. szkoła przekształcona została w Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych im. Cypriana Norwida, kontynuatorkę tradycji Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych. Na cele szkoły przeznaczony został cały zespół budynków dawnego internatu. W 1950 r. nastąpiły dalsze zmiany administracyjne, w wyniku których WSSP włączona została do Akademii Sztuk Plastycznych (dawnej Akademii Sztuk Pięknych) działającej w budynkach zespołu w l.1950-57. W 1957 r. Akademia Sztuk Plastycznych ponownie zyskała nazwę Akademii Sztuk Pięknych. Obecnie zespół budynków podzielony jest między wydziały Architektury Wnętrz (skrzydłowe wschodnie) i Wydział Wzornictwa Przemysłowego oraz Wydział Mody (skrzydło zachodnie). W skrzydle środkowym gmachu głównego ulokowane zostały funkcje wspólne dla wszystkich wydziałów.

Przedmiotowy kompleks budynków przedstawia wartości historyczne, artystyczne i naukowe. Budynek usytuowany na charakterystycznej trójkątnej działce został starannie wpisany w otoczenie z wykorzystaniem walorów topograficznych i widokowych stoku skarpy. Znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie korespondującego z nim układu urbanistycznego Kolonii Profesorskiej, wpisanego do rejestru zabytków. Nieruchomość posiada indywidualny wyraz architektoniczny wynikający z połączenia architektury modernistycznej z elementami historyzującymi: oryginalnej bryły, charakterystycznego planu, tradycyjnych motywów zdobniczych oraz powiązania z elementami zagospodarowania terenu (dziedziniec, ogród, ogrodzenie). Budynek zachował w dużym stopniu oryginalny układ i wystrój, co nadaje mu walor oryginalności i autentyzmu. Wartości historyczne budynku związane są z funkcjonującymi w jego murach instytucjami oraz historią szkolnictwa artystycznego na terenie Warszawy. Dodatkowo oryginalny plan budynku oraz jego lokalizacja, dokumentują myśl urbanistyczną dwudziestolecia międzywojennego oraz historię parcelacji i zabudowy części Warszawy pomiędzy ulicami Myśliwiecką, Hoene-Wrońskiego i Górnośląską. Budynek stanowi również cenny dokument rozwoju stołecznego budownictwa z okresu dwudziestolecia międzywojennego, łącząc w sobie cechy modernistyczne oraz tradycyjne, tym samym posiada walor naukowy jako przedmiot badań historii, architektury i sztuki. Nieruchomość jest również wartościowym dokumentem działalności projektowej polskiego architekta Kazimierza Tołłoczko, absolwenta Politechniki Lwowskiej, który do 1930 r. wykładał na Politechnice Warszawskiej i był członkiem SARP, a w 1934 r. jego prezesem. Był on mieszkańcem Kolonii Profesorskiej i autorem m.in. wielu projektów domów Kwaterunku Wojskowego i budynków mieszkalnych Kolonii Oficerskiej na Żoliborzu.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków

 

Budynek dawnej Węgierskiej Ekspozytury Handlowej zabytkiem

wtorek, 05 marca 2019 16:56

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – prof. Jakub Lewicki wpisał do rejestru zabytków budynek dawnej Węgierskiej Ekspozytury Handlowej, wzniesiony w 1972 r., wg projektu Jana Zdanowicza, położony w Warszawie, przy ul. Szwoleżerów 10 z uwagi na zachowane wartości artystyczne i naukowe. Decyzja została podpisana 22 lutego 2019 r.

Przedmiotowy budynek został wzniesiony na miejscu jednego z obiektów dawnych carskich Koszar Ułańskich. Budynek dawnej Węgierskiej Ekspozytury Handlowej wzniesiono z inicjatywy Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Ambasady Republiki Węgierskiej (oficjalnie oddany do użytku w 1973 r.). Strona polska przygotowała projekt budynku, zapewniła materiały budowlane i robociznę, natomiast strona węgierska dostarczyła materiały wykończeniowe, m.in. blachę aluminiową, kamień, płytki ceramiczne. Projekt budynku wykonał architekt Jan Zdanowicz, absolwent Politechniki Warszawskiej, członek SARP, autor projektów m.in. Spółdzielczego Domu Towarowego „Feniks” oraz licznych budynków mieszkalnych na terenie Warszawy. Projekt konstrukcyjny budynku wykonali inżynierowie Grabowski i Wierzbicki. Wykończenie wnętrz zaprojektował architekt Bronisław Eibel, również absolwent Politechniki Warszawskiej, członek SARP, odznaczony Brązową i Srebrną Odznaką SARP w 1984 i 1997 r. W 1973 r. budynek otrzymał nagrodę architektoniczną „Mister Warszawy”, ogłaszaną na łamach „Życia Warszawy” i przyznawaną przez grono specjalistów najlepszym realizacjom architektonicznym w stolicy (rok wcześniej w tym samym konkursie wyróżnienie otrzymała inna realizacja Jana Zdanowicza). W 1984 r. wykonano remont budynku obejmujący renowację wnętrz (m.in. malowanie ścian, cyklinowanie parkietów) oraz częściową naprawę izolacji fundamentowej budynku, dachu i koszy rynnowych. Obiekt był użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem do początku lat dwutysięcznych, później zaprzestano jego użytkowania. W 2017 r. na mocy porozumienia między rządem polskim i węgierskim budynek przeszedł na własność strony węgierskiej. Obecnie trwają prace nad uregulowaniem stanu własności działki oraz opracowywany jest projekt kompleksowego remontu i przebudowy obiektu.

Budynek dawnej Węgierskiej Ekspozytury Handlowej stanowi jedną z najlepszych realizacji architekta Jana Zdanowicza, której wartość została uznana już w momencie powstania, poprzez przyznanie obiektowi tytułu „Mister Warszawy” 1973. Tym samym budynek należy do grona kilkudziesięciu najciekawszych realizacji architektonicznych w stolicy, docenionych na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci PRL. Obiekt wzniesiony na podstawie indywidualnego projektu, podporządkowany precyzyjnemu programowi funkcjonalnemu i utrzymany rygorystycznie w jednorodnej konwencji stylistycznej, dokumentuje jednocześnie styl obiektów użyteczności publicznej lat 70. XX w. Na wysokie walory architektoniczne nieruchomości składają się przed wszystkim oryginalny plan, bryła o addycyjnym układzie urozmaicona wewnętrznym dziedzińcem, bocznymi aneksami i nadwieszeniem górnych kondygnacji, staranna kompozycja elewacji rozczłonkowana dwubarwną kolorystyką oraz podziałami filarów, okładzin i dużych partii przeszkleń. Budynek jest nie tylko unikatowym dziełem architektury, ale również bardzo rzadkim przykładem w pełni zachowanego wystroju, pochodzącego z początku lat 70., o potwierdzonym autorstwie, a tym samym doskonałym dokumentem wzornictwa obejmującym elementy oświetlenia, meblarstwa i dekoracji wnętrz. Na uwagę zasługuje przede wszystkim hol wejściowy ze spiralną klatką schodową wyłożony czarnym sjenitem, wewnętrzny dziedziniec przykryty ażurową konstrukcją, kawiarnia we frontowej części budynku z bufetem i wbudowanymi meblami oraz winiarnia z kompletnym wystrojem czy reprezentacyjny gabinet we frontowej części budynku z własną wnęką sanitarną i balkonem.

Wartość obiektu dostrzegalna jest również w starannym podejściu do zagospodarowania jego otoczenia. Elementy wokół budynku, takie jak tarasy, podesty, chodniki, zadaszenia, klomby, zostały zaprojektowane w taki sposób, aby integrować przestrzeń wewnętrzną obiektu oraz jego otoczenie. Natomiast duże partie przeszkleń z panoramicznymi oknami zapewniały budynkowi bezpośrednie widoki na otaczającą zieleń i elementy zagospodarowania. Integralnym elementem koncepcji architektonicznej budynku jest otaczający go drzewostan wkomponowany w układ klombów, podcieni i podziałów kwaterowych.

Wskazane elementy jednocześnie posiadają walory naukowe, jako przykłady myśli architektonicznej, projektowej oraz konstrukcyjnej, cechującej epokę modernizacji kraju po 1970 r., kiedy to zmiany we władzach KC PZPR doprowadziły do krótkotrwałego, choć znacznego podniesienia stopy życiowej obywateli oraz otwarcia na wzorce płynące spoza bloku państw komunistycznych. Budynek stanowi ważne ogniwo w rozwoju stołecznej architektury, nosząc znamiona nie tylko zmian stylistycznych, ale też znacznego podniesienia standardu wykończenia i komfortu użytkowania, które zbliżało architekturę PRL do poziomu realizacji zachodnioeuropejskich. Nie bez znaczenia jest również fakt, że budynek został wzniesiony jako obiekt dyplomatyczny przeznaczony na potrzeby Ambasady Węgier, kraju stanowiącego w oficjalnej polityce ważnego partnera wymiany gospodarczej i kulturalnej. Tym samym Ekspozytura dokumentuje również ważny epizod w relacjach międzynarodowych PRL oraz stanowi pamiątkę kontaktów polsko-węgierskich na przestrzeni kilkudziesięciu lat.

W skali Warszawy obiekt należy do najwyższej próby realizacji architektonicznych pochodzących z lat 60. i 70. XX w., cechujących się oryginalną bryłą, dużymi partiami przeszkleń, użyciem starannie dobranych materiałów wykończeniowych, w tym naturalnego kamienia, ceramiki, aluminium oraz prestiżową lokalizacją. Nieruchomość została wzniesiona według indywidualnego projektu, cechującego się nowatorstwem rozwiązań funkcjonalnych oraz kompozycyjnych, tym samym wpisuje się w nurt autorskich realizacji architektonicznych o jednostkowej funkcji podporządkowanej konkretnemu użytkownikowi. Obiekt należy do grupy tak charakterystycznych obiektów jak rotunda PKO, Dom Meblowy „Emilia”, pawilon „Chemii”, „Cepelii” czy stacje linii średnicowej.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków

 

Strona 1 z 274

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g