Gmach główny Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zabytkiem

środa, 10 maja 2017 13:52

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków gmachu głównego Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (skrzydła nr 1, 1A i 1B), wzniesionego w latach 1938-39 według projektu Stanisława Brukalskiego, położonego w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 4a, z uwagi na zachowane wartości historyczne, artystyczne i naukowe.

Sztab Generalny Wojska Polskiego powołano do życia tuż po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. na czele z generałem Tadeuszem Rozwadowskim, jako centralną instytucję Wojska Polskiego będącą głównym organizatorem Sił Zbrojnych i najważniejszym organem strategicznym. W 1928 został przemianowany na Sztab Główny WP, zaś w 1945 r. powrócił do pierwotnej nazwy.

Znaczące wartości historyczne budynku wynikają przede wszystkim z rangi istniejącej od 1918 r. instytucji. Tuz przed wybuchem wojny nowo wybudowany obiekt jedynie krótko funkcjonował jako siedziba Sztabu, dotychczas mieszcząca się w dawnym Pałacu Saskim. Następnie w okresie okupacji użytkowany przez SS jako koszary tzw. Stauferkaserne, w sierpniu 1944 r. jako starannie umocniony niemiecki punkt oporu znalazł się w rejonie intensywnych walk powstańczych. Zarazem jako prowizoryczne więzienie dla mieszkańców wysiedlonych z okolicznych kwartałów zabudowy, obiekt ten wiąże się z martyrologią cywilnej ludności Warszawy.

Oryginalna architektoniczna koncepcja budynku stylistycznie sytuuje się w nurcie umiarkowanego modernizmu obecnego przede wszystkim w reprezentacyjnej, monumentalnej architekturze gmachów państwowych. Przejawia się to z jednej strony we wprowadzeniu elementów tradycyjnej estetyki – symetrycznego rozkładu akcentów i sygnalizującej rangę budowli osiowości założenia. Z drugiej strony obiekt prezentuje typowo modernistyczne rozwiązania – proste, horyzontalne skrzydła kryjące powtarzalne trakty biurowe i charakterystyczny słupowy prześwit osłaniający strefę wejścia. Surową geometrię skrzydeł łagodzą miękkie krzywizny łączników-wież , tylnych ryzalitów i dyżurki oraz obecność ożywiającej bryły światłocieniowej okładziny piaskowcowej, chętnie stosowanej jako materiał elewacyjny w tym okresie. Jednocześnie okazała forma zewnętrzna, kryje skromnie wykończone wnętrza, których walory przejawiają się w masywnych formach holi i klatek schodowych ze starannie zaprojektowanym detalem balustrad. Powyższe cechy świadczą o wysokich wartościach artystycznych przedmiotowego budynku. Z kolei o jego wartościach naukowych decyduje walor typologiczny - siedziba sztabu stanowi obiekt reprezentatywny dla architektury gmachów państwowych i estetyki lat trzydziestych. Zarazem uzupełnia obraz dorobku architektonicznego Stanisława Brukalskiego.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Zespół budowlany Zakładów Mechanicznych „Ursus” zabytkiem

wtorek, 09 maja 2017 14:54

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków zespołu budowlanego Zakładów Mechanicznych „Ursus”, powstałego po 1923 roku, położonego w Warszawie, przy ul. Traktorzystów z uwagi na zachowane wartości historyczne oraz artystyczne. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Wyżej wymieniony zespół budowlany tworzą następujące obiekty: odlewnia aluminium, modelarnia, relikty odlewni żeliwa (elewacja frontowa południowa oraz zachowane fragmenty ścian bocznych – 6 osi), budynek frontowy hali warsztatów mechanicznych, relikty magazynu wsadowego odlewni (elewacja frontowa oraz elewacja wschodnia – 8 przęseł), relikty odlewni brązu (elewacja wschodnia).

Zakłady Ursus odegrały znaczącą rolę w historii polskiego przemysłu. Firmę założyło w 1893 roku siedmiu warszawskich inwestorów, wykorzystując w tym celu posag swych córek. W niedługim czasie produkcję armatury dla przemysłu spożywczego i branży ciepłowniczej rozszerzono o montaż silników spalinowych. W 1905 roku znak „P7P”, nawiązujący nazwą do kapitału założycielskiego spółki, zastąpiono nazwą „Ursus” (emblemat ZM URSUS umieszczono na fasadzie odlewni żeliwa, której nadano reprezentacyjny „bazylikowy” układ). Po I wojnie światowej fabryka jako pierwsza w Polsce uruchomiła produkcję traktorów. Jednocześnie pogłębiała swoją współpracę z wojskiem, remontując samochody i produkując podzespoły do karabinów maszynowych oraz maszyn wytwarzających łuski; z tą współpracą wiązały się nadzieje na uruchomienie produkcji samochodów. Wygrany w 1923 roku przetarg na dostawy samochodów półciężarowych i ciężarowych dla potrzeb wojska zadecydował o budowie nowego kompleksu w pobliżu linii kolejowej. Projekt nowego założenia fabrycznego powstał w pracowni spółki architektów Franciszka Lilpopa i Karola Jankowskiego, a jego realizację ukończono w 1927 roku. Kompleks fabryczny ukształtowany został jako dwie rozdzielone administracyjnie i terenowo jednostki tj. Fabryka Metalurgiczna (część zachodnia) oraz Fabryka Samochodów (część wschodnia). Symetryczna kompozycja, nieotynkowane, ceglane ściany o niewielkich otworach oraz uproszczenie detalu architektonicznego nadało bryłom masywny wygląd. Jedynie w opracowaniu elewacji modelarni zastosowano ornament z szarej cegły cementowej układanej w geometryczne wzory (rysunek tworzą wysunięte przed lico cegły w układzie główka/wozówka/główka).

W 1930 roku zakłady zostały upaństwowione i włączone do Państwowych Zakładów Inżynierii, jednak 70% zatrudnionych w PZI stanowili pracownicy Zakładów Mechanicznych „Ursus”. Od tego czasu rozpoczęto masową produkcję na potrzeby wojska: samochody, motocykle, ciągniki artyleryjskie kołowe i gąsienicowe, wozy opancerzone, a także silniki: samochodowe, czołgowe i lotnicze (w 1934 roku uruchomiono oddział lotniczy) nie przerywając jednakże produkcji samochodów na rynek cywilny oraz silników dla rolnictwa.

Kompleks budynków i hal fabrycznych, powstały w ciągu zaledwie trzech lat na terenie wsi Szamoty, dał początek nowej osadzie, która w 1952 roku uzyskała prawa miejskie, a w 1954 roku przyjęła nazwę Ursus. Z biegiem lat opisywany zespół urósł do olbrzymich rozmiarów. Budynki rozlokowane zgodnie z ergonomią produkcji tworzyły labirynt uliczek i dziedzińców wewnętrznych. Co warte podkreślenia, te ciągi komunikacyjne otrzymały nazwy odzwierciedlające produkcję m.in: Silnikowa, Odlewnicza.

Zespół budowlany „Ursus” posiada wartości historyczne oraz artystyczne. Upamiętnia on nieistniejąca fabrykę o wieloletniej historii, która - w okresie dwudziestolecia międzywojennego – zaopatrywała Wojsko Polskie w niezbędny sprzęt bojowy i transportowy, natomiast po wojnie wytwarzała głównie ciągniki rolnicze. Dzielnica Ursus zawdzięcza zakładom zarówno nazwę, jak i swój rozwój. W otoczeniu zakładów powstawały osiedla dla robotników, takie jak osiedle Niedźwiadek, zrealizowane w latach 60-70. XX wieku. Należy również podkreślić solidarność pracowników fabryki, która w istotny sposób wpływała na trwanie etosu robotniczego, czego znaczącym wyrazem były strajki zorganizowane 25 czerwca 1976 roku w proteście przeciwko podwyżkom cen żywności, brutalnie pacyfikowane przez milicję. Wartości artystyczne wynikają przede wszystkim z zestawienia ceglanych płaszczyzn z otynkowanymi lizenami i belkami lub, jak to jest w przypadku modelarni, z płaszczyznami i podziałami ściennymi wykonanymi z szarej cegły. Niezwykle malownicze jest także zestawienie różnorodnych brył budynków, wynikające z potrzeb produkcyjnych, będące zarazem najbardziej rozpoznawalnym miejscem dzielnicy, upamiętniającym jej robotniczy charakter.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Kolejny zabytek w Pułtusku

wtorek, 09 maja 2017 12:44

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków budynku dawnego Pułtuskiego Towarzystwa Muzyczno - Dramatycznego, wzniesionego w l. 1907-10, według projektu Józefa Sandeckiego, położonego w Pułtusku przy pl. Teatralnym 4 z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

Modernistyczny obiekt wzniesiono na cele kulturalne. Cechuje go wielobryłowa kubiczność, zastosowanie okrągłych okien i oszczędny, zgeometryzowany detal architektoniczny. Z pierwotnego wyposażenia zachowała się część wewnętrznych drzwi oraz dekoracyjna, żelazna balustrada schodów.

Budynek powstał z inicjatywy lokalnego społeczeństwa i od początku funkcjonował jako siedziba instytucji współtworzących środowisko kulturalne miasta.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Strona 10 z 247

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g