„Kolonia Praussa” zabytkiem

środa, 28 czerwca 2017 15:00

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków układu urbanistycznego i zespołu budowlanego Osiedla Posłów i Senatorów Polskiej Partii Socjalistycznej, zwanego również Kolonią Praussa, powstałego w l.1925-1927, położonego w Warszawie w dzielnicy Praga-Południe, wraz z terenem otoczenia, z uwagi na zachowane wartości historyczne, artystyczne i naukowe

Z wnioskiem o wpis zwróciło się Stowarzyszenie „Forum Rozwoju Warszawy”.

Osiedle powstało według projektu Witolda Matuszewskiego na gruntach grochowskich, stanowiących wówczas teren niemal zupełnie niezurbanizowany i było początkowo ekskluzywną enklawą zabudowy willowej w obrębie kształtującej się dopiero dzielnicy. Była to inwestycja Spółdzielni Mieszkaniowej „Domy Spółdzielcze, założonej w 1923 r., zrzeszającej członków Polskiej Partii Socjalistycznej. Z szeregów partii wywodziło się liczne grono posłów i senatorów II RP, wśród nich kilku było mieszkańcami przedmiotowego osiedla, stąd jego zwyczajowa nazwa. Równolegle funkcjonującą nazwę zespół zawdzięcza osobie zmarłego w 1925 r. Ksawerego Franciszka Praussa, działacza PPS, ministra do spraw oświaty w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego, twórcy systemu szkolnictwa w odrodzonej Polsce.

Osiedle willowe wkomponowano w teren ograniczony ulicami Szaserów, Chłopickiego, Boremlowską i Żółkiewskiego, pomiędzy którymi wytyczono trzy ulice wewnętrzne: Byczyńską, Płowce, stanowiącą oś założenia oraz Lubieszowską. Przy czym w dwóch wschodnich kwartałach zabudowy spółdzielnia dysponowała jedynie częścią posesji. Zespół architektoniczny Kolonii Praussa składający się ogółem z 10 domów indywidualnych i 9 domów bliźnich, rozmieszczonych w większości naprzemiennie, zrealizowano w jednolitej stylistyce, w tzw. „stylu dworkowym”, odwołującym się do tradycyjnych form polskich siedzib ziemiańskich

To m.in. skromna skala założenia złożonego z zaledwie 28 domów i ujednolicona zabudowa odróżnia przedmiotowe osiedle od podobnych w charakterze kolonii willowych z tego okresu, które mimo iż utrzymane w analogicznej stylistyce, zwykle rozplanowane i kształtowane były swobodniej, zaś zabudowa zyskiwała zindywidualizowane oblicze. O wartościach artystycznych układu urbanistycznego Osiedla Posłów i Senatorów PPS decyduje jakość kompozycji przestrzennej z rytmicznie rozmieszczonymi domami. Malowniczy i kameralny charakter założenie zawdzięcza niewielkiej skali zabudowy, harmonijnie wtopionej w otaczającą zieleń ogrodów, zaś walory architektury uwidaczniają się w dobrych proporcjach domów, podkreślonych wydatnymi połaciami dachów, rysunkiem profilowanych gzymsów i przejrzystą artykulacją elewacji. Należy także dodać, iż osiedle stanowi materialny dokument początków rozwoju urbanistycznego Grochowa.

Ponadto, odzwierciedla wspólny wysiłek inwestycyjny członków Polskiej Partii Socjalistycznej, będąc miejscem zamieszkania wielu prominentnych działaczy partii o szerokich zasługach dla kraju, w tym liderów ugrupowania, co podnosi rangę tego miejsca i współdecyduje o jego wartościach historycznych. Przy ul. Byczyńskiej 1 mieszkał Kazimierz Pużak, poseł na Sejm, sekretarz generalny i skarbnik PPS, zaś w czasie wojny współtwórca i sekretarz konspiracyjnej organizacji "Wolność, Równość, Niepodległość" oraz komendant główny Gwardii Ludowej WRN, a następnie przewodniczący Rady Jedności Narodowej. Osobę Kazimierza Pużaka upamiętniono tablicą na elewacji jego domu. Z kolei przy ul. Płowce 8 mieszkał Tomasz Arciszewski, poseł na Sejm trzech kadencji, przewodniczący Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS, a następnie przewodniczący PPS-WRN, w Londynie mianowany następcą prezydenta RP i premierem Rządu RP na uchodźstwie. Spośród innych mieszkańców osiedla warto wymienić posła Antoniego Pączka, działacza emigracyjnego Romana Kutyłowskiego, bojowca PPS Piotra Jagodzińskiego, senatorów Stanisława Siedleckiego i Stefana Boguszewskiego, czy pisarkę nurtu realizmu społecznego Helenę Boguszewską

W kontekście walorów historyczno-naukowych należy także podkreślić, iż Osiedle Praussa stanowi dokument określonej rzeczywistości społeczno-politycznej, której charakterystycznym rysem był nurt spółdzielczości mieszkaniowej. W ruch ten wpisywały się rozmaite kooperatywy budowlane, skupiające reprezentantów określonych grup zawodowych, czy instytucji, W ten sposób powstawały m.in. kolonie oficerskie, urzędnicze, nauczycielskie czy profesorskie. Na tle tych zjawisk inicjatywa członków jednego ugrupowania politycznego jawi się niewątpliwie jako przedsięwzięcie odosobnione.

Wartym odnotowania jest fakt, iż układ urbanistyczny osiedla z rytmiczną kompozycją przestrzenną wpisaną w nieprzekształcone podziały parcelacyjne i regularną siatkę ulic stanowi do dziś czytelną całość. Zachowały się wszystkie domy, z których większość uniknęła zmian w istotny sposób zaburzających spójną estetykę osiedla. W pojedynczych domach można zobaczyć częściowo dawną stolarkę okienną, drzwi wejściowe, a także relikty oryginalnej dachówki karpiówki. Przykłady pierwotnych komponentów odnaleźć można w domach przy ul. Byczyńskiej 1, Płowce 1 i 6, czy Chłopickiego 14. Większość obiektów zachowała także przedwojenne balustrady balkonów – głównie prętowe z kwietnikami, bądź warianty ozdobne widoczne np. przy ul. Byczyńskiej 1 i Płowce 7. Walor autentyzmu podnoszą dodatkowo relikty dawnych oznaczeń adresowych w postaci latarenek i tabliczek, jak również zachowane na dwóch ulicach latarnie „pastorałki” objęte już wpisem do rejestru zabytków. Ponadto w licznych domach przetrwały oryginalne elementy wystroju i wyposażenia wnętrz.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Oświadczenie MWKZ w sprawie niewpisania do rejestru zabytków wiaduktów nad ul. Obozową i Zawiszy w Warszawie

poniedziałek, 26 czerwca 2017 10:25

Po starannym przeanalizowaniu sprawy, podpisałem decyzję o niewpisaniu do rejestru zabytków wiaduktów nad ulicami Obozową i Zawiszy w Warszawie.

Obydwa wiadukty zgodnie ze złożonym pisemnym zobowiązaniem inwestora zostaną starannie rozmontowane i translokowane, to znaczy przeniesione na nowe miejsce. Translokacja zabytków jest zabiegiem w pełni dopuszczalnym przez doktrynę konserwatorską, jak i przez obowiązującą ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 roku. Jednocześnie w tym samym miejscu zostaną zachowane podpory i inne fragmenty budowli. W mojej ocenie zapewnia to dostateczną ochronę obydwu wiaduktom, które są chronione poprzez włączenie ich do ewidencji zabytków. Aby uzyskać gwarancję ochrony budowli poprosiłem inwestora o złożenie pisemnego zobowiązania o przeniesieniu obydwu wiaduktów w nowe miejsce.

Jednocześnie stwierdzam, że zadaniem konserwatora jest planowe zarządzanie dziedzictwem. Dlatego też przyjęte rozwiązanie zachowuje wiadukty, a jednocześnie umożliwia przeprowadzenie zaplanowanej i rozpoczętej już inwestycji. Dalsze wstrzymanie prac przy wiaduktach spowodowałoby opóźnienie inwestycji i ogromne straty finansowe, a jednocześnie nie zapewniałoby lepszej ochrony wiaduktom niż ich przeniesienie i zachowanie przyczółków i innych elementów budowli, co zostało starannie zaplanowane. Ochrona wiaduktów z zachowaniem ich w tym samym miejscu byłaby prawdopodobnie możliwa, ale przed rozpoczęciem planowania inwestycji, a więc dużo wcześniej. Obecnie na takie rozwiązanie jest już za późno.

Zarządzany przeze mnie urząd będzie kierował się odpowiedzialnością i planowym działaniem. Każda decyzja będzie starannie przeanalizowana i podjęta po długim namyśle.

Będę zdecydowanie przeciwstawiał się działaniom, które wprowadzają chaos i szkodzą zabytkom zamiast je chronić. Będę dążył do odbudowy zaufania urzędu konserwatorskiego, który musi być przewidywalny, jego działania powinny być planowe, a decyzje nie mogą powodować niepotrzebnych konfliktów, co niestety często zdarzało się w przeszłości. Współczesna ochrona zabytków nie jest przeciwstawianiem się wszelkim zmianom, ale przemyślanym zarządzaniem dziedzictwem, co będę konsekwentnie realizował.

Urząd konserwatorski musi budzić zaufanie i planowo chronić dziedzictwo, co ma być podstawą mojej polityki konserwatorskiej.

Decyzja o niewpisaniu do rejestru zabytków [pdf.]
prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kolejny zabytek w woj. mazowieckim

środa, 21 czerwca 2017 15:14

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków Kopca Kościuszki, zlokalizowanego w miejscowości Polik (gm. Maciejowice) z uwagi na zachowane wartości historyczne.

Kopiec usypano w 1861 r. z inicjatywy maciejowickiego wikarego ks. Józefa Burzyńskiego, w miejscu zranienia i pojmania do rosyjskiej niewoli Tadeusza Kościuszki w bitwie pod Maciejowicami 10 października 1794 r. W 1917 r., w setną rocznicę śmierci naczelnika, na kopcu umieszczono drewniany krzyż. Na wykonanym z łamanych kamieni polnych cokole krzyża umieszczono dwie kamienne tablice pamiątkowe z napisami; od przodu „15.X.1817 – 15.X.1917/KRZYŻ TEN WYSTAWIONY/W SETNĄ ROCZNICĘ ZGONU/TADEUSZA KOŚCIUSZKI/NA MIEJSCU GDZIE WIELKI WÓDZ/PRZELAŁ SWOJĄ KREW ZA WOLNOŚĆ/OJCZYZNY” i z tyłu: „NA CZEŚĆ BRACI/ POLEGŁYCH ZA OJCZYZNĘ/ 10 PAŹDZIERNIKA/1794/ ROKU”. Obecny kopiec liczy 1,5 m wysokości i 9 m średnicy. Prawdopodobnie znajduje się w miejscu zbiorowej mogiły powstańców. Od połowy XIX w. aż po czasy współczesne, do Krępy udawały się liczne patriotyczne manifestacje. Najsłynniejszą była manifestacja patriotyczna z 10 października 1861 r., której organizatorami było lokalne duchowieństwo oraz Stanisław Kostka hr. Zamoyski. Krępa wymieniana jest w wierszu „Wiosenne świty”, oraz w opowiadaniu „Mogiła” Stefana Żeromskiego, w których znajdujemy opisy miejsc związanych z martyrologią tych terenów.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Strona 7 z 247

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g