Willa „Irena” w Konstancinie-Jeziornie zabytkiem

czwartek, 19 kwietnia 2018 11:15

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków obiektów: willi „Irena” wraz z parterową oficyną, które znajdują się przy ul. Kraszewskiego 9 w Konstancinie-Jeziornie, z uwagi na zachowane wartości historyczne, artystyczne i naukowe.

Obiekt wzniesiony prawdopodobnie wg projektu Bronisława Colonny-Czosnowskiego, zlokalizowany w centralnej, najstarszej części Konstancina-Jeziorny, powstał dla Aleksandra Granke, w późniejszym czasie właściciela firmy „J. Kerntopf i Syn” - producenta wysokiej klasy fortepianów. Nazwa willi odnosi się z dużym prawdopodobieństwem do córki właściciela Ireny Granke. W latach 20. kolejni właściciele - rodzina Sudyków – otworzyli w willi popularny pensjonat. Ostatnią właścicielką „Ireny” była Jadwiga Konopczyńska z domu Sudyk. Pod koniec lat 50., budynki podobnie jak inne okoliczne wille weszły w skład nowo utworzonego Szpitala Chirurgii Kostnej.

Eklektyczny styl willi bazuje przede wszystkim na odwołaniach do architektury renesansowej, co uwidacznia się w obecności loggii, czy regularnego rytmu arkadowych okien w południowym aneksie-werandzie. Całość uzyskała malowniczy akcent w postaci asymetrycznie usytuowanej wieżyczki.

Budynki willi i oficyny mieszkalnej są materialnym świadectwem początków funkcjonowania letniska Konstancin, rozwijającego się od końca XIX w. Walory historyczne zespołu potwierdza też jego dawna funkcja pensjonatowa, w kwietniu 1943 r. przebywał tu i tworzył Tadeusz Gajcy, poeta „pokolenia Kolumbów”, co udokumentowano we wspomnieniach z czasów okupacji. Utrwalana tradycją nazwa willi, zachowana w inskrypcji - „WILLA IRENA 1909”, przejęta później przez pensjonat rodziny Sudyków to element charakterystyczny dla Konstancina i okolicznych letnisk, a zarazem zabieg nadający miejscu indywidualny charakter i trwale wiążący je z pierwszymi właścicielami. Malowniczo ukształtowana willa „Irena”, o nieregularnej bryle urozmaiconej wieżycą, gankami i tarasami, prezentuje wysokie wartości artystyczne. Każda z elewacji zyskała odrębny charakter, składając się na oryginalnie skomponowaną, efektowną całość. Jako budowla w typie willi podmiejskiej z elementami wywiedzionymi ze stylów historycznych, prezentuje wartości naukowe, stanowiąc reprezentatywny przykład budowli charakterystycznej dla krajobrazu architektonicznego luksusowego letniska i uzdrowiska, jakim był w swych początkach Konstancin. Towarzysząca willi niewielka oficyna o zgrabnej bryle ma dobre proporcje, skromny detal i regularny rytm otworów urozmaicony okienkiem witrażowym, a jej skromna, w nieznacznym stopniu przekształcona forma, stanowi cenne uzupełnienie architektury budynku głównego, korespondując z jego rozwiązaniami. Położona w bezpośrednim sąsiedztwie willi świadczy o dawnym sposobie zagospodarowania rozległych posesji w letnisku Konstancin.

Postępowanie wszczęto na wniosek organizacji społecznej Towarzystwo Miłośników Piękna i Zabytków Konstancina im. Stefana Żeromskiego.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków

środa, 18 kwietnia 2018 00:10

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków, obchodzony 18 kwietnia na całym świecie, został ustanowiony przez Komitet Wykonawczy Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS w 1983 r. i wpisany przez UNESCO do rejestru ważnych imprez o znaczeniu światowym. Ideą obchodów Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków w Polsce jest prezentowanie dóbr kultury o istotnym znaczeniu dla europejskiego i światowego dziedzictwa kulturowego oraz uhonorowanie konserwatorów i właścicieli zabytków, którzy w szczególny sposób przyczynili się do ich ratowania.

Na zdjęciu z 1936 r. znajduje się neogotycki kościół św. Michała Archanioła i św. Floriana w Warszawie (bazylika katedralna św. Michała Archanioła i św. Floriana Męczennika) wpisany do rejestru zabytków w lipcu 1965 r. Obiekt wzniesiono w l. 1888-1900 wg projektu Józefa Piusa Dziekońskiego z 1886 r. Projekt Dziekońskiego odznaczał się monumentalnymi kształtami świątyni oraz architekturą średniowieczną, ostrołukową z zastosowaniem odcienia stylu nazywanego wiślano-bałtyckim. 13 czerwca 1888 r. odbyła się uroczystość poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego. Wierni w ofiarny sposób wspierali budowę nowej świątyni. Kościół konsekrowany we wrześniu 1901 r. Obiekt został wysadzony przez wycofujących się Niemców we wrześniu 1944 r. i odbudowany staraniem mieszkańców Pragi (odbudowa wg projektu Stanisława Marzyńskiego trwała do 1972 r.).

Kościół zbudowano w formie trzynawowej bazyliki z transeptem. Posiada dwie wysokie wieże (obniżone w l. 30. XX w.) i trzecią niższą (sygnaturkę). We frontowej elewacji, wykonanej z surowej cegły, nad wejściami umieszczono mozaiki: z postacią Chrystusa, herbem Pragi i herbem pierwszego biskupa warszawsko-praskiego Kazimierza Romaniuka. Wnętrze utrzymane jest w fakturze tynku i cegły - dominuje biel i czerwień. Na postumencie w prawej nawie znajduje się barokowa figura św. Floriana - patrona strażaków, który wraz ze św. Michałem Archaniołem jest patronem świątyni.

Zdjęcie pochodzi z archiwum zakładowego urzędu.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Piwnice pełniące funkcję więzienia NKWD wraz z inskrypcjami przy Strzeleckiej 10a zabytkiem

piątek, 13 kwietnia 2018 14:46

Jakub Lewicki – MWKZ podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków części piwnic, pełniących funkcję więzienia NKWD w 1945 r., znajdujących się w budynku mieszkalnym, położonym w Warszawie przy ul. Strzeleckiej 10a wraz z zachowanymi na ścianach i drzwiach inskrypcjami martyrologicznymi oraz drzwiami do dawnych cel, z uwagi na zachowane wartości naukowe i historyczne.

 

Wpisem objęto część piwnic znajdujących się w zachodniej części budynku, co do których zebrane dowody potwierdzają funkcje więzienne: 9 wydzielonych pomieszczeń piwnicznych wraz z korytarzem. Najcenniejsze z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej są zachowane in situ na ścianach jednego z pomieszczeń i drzwiach, inskrypcje upamiętniające ofiary NKWD oraz drzwi z otworami na judasze (7 sztuk). Na historyczne ślady składają się napisy ryte w cegle i wykonane ołówkiem kopiowym na desce poprzecznej jednych z drzwi. Obejmują one: imiona i nazwiska, czasem z dodanym stopniem wojskowym (m.in.: „Witold Borowski S.N. por.”, „Sianoszek Bronisław por.”, „Castellaz Z.[dzisław] Kpt.”, „M. Winniczuk sierż.”), pseudonimy (m.in.: „BRZOZA”, „KORD”), inicjały, daty, wizerunki krzyża (m.in. przy nazwisku „PORADZKI CZESŁAW”). Pojawiają się także napisy: „Jezu wróć (głęboko ryte) WOLNOŚĆ (płytko ryte)”, „NKWD”, „[KRÓLOWO]O POLSKI […] NAS”. Na drzwiach znajdują się także napisy w języku rosyjskim (np.: nazwiska w języku polski i rosyjskim - Raczkiewicz Aleksy i Wiktor) oraz dodatkowe informacje (m.in.: „Milanówek pod Warszawą”, „Radlicki mec [mecnanas?]”). Większość napisów opatrzonych datą odnosi się do okresu marzec-kwiecień 1945 r.

Faktem jest, iż NKWD zajęło już w 1944 r. kilka budynków w rejonie ulic Strzeleckiej i Środkowej. Ówczesna numeracja obiektów zajętych przez służby jest trudna do ustalenia, gdyż w raportach wywiadowczych Dowództwa Sił Zbrojnych – Wolność i Niezawisłość pojawiają się numery: 13, 11/13, 12, 10/12, 40, jak również zamiennie stosuje się nazwy ulic Strzeleckiej i Środkowej, czy też ogólne określenie „areszt przy ul. Strzeleckiej”. W piwnicach anektowanych domów urządzano cele więzienne, a górne kondygnacje przeznaczano na lokale operacyjne i miejsca zakwaterowania. Budynek przy ul. Strzeleckiej 10a jako areszt podręczny, pełnił prawdopodobnie funkcję pomocniczą w stosunku do położonych w pobliżu obiektów, użytkowanych przez NKWD (szczególnie aresztu i jednostki operacyjnej przy Strzeleckiej 8). Jak wynika z zamieszczonego w publikacji IPN pt.: „Śladami zbrodni” meldunku siatki wywiadowczej Delegatura Sił Zbrojnych kryptonim „Pralnia II” z 25 maja 1945 r.: „W woj. warszawskim działa grupa płk. Michajło[wa]. Siedziba jej mieści się na Pradze, ul. Strzelecka 10. Podlega jej m.in. obóz w Rembertowie”. Część biogramów osób osadzonych w areszcie przy ul. Strzeleckiej 10a, których udało się rozszyfrować nazwiska, potwierdza fakt, iż trafiły one po kwietniu 1945 r. do obozu w Rembertowie.

Przedmiotowe piwnice oraz historyczne ślady stanowią świadectwo kaźni Polaków, dokonywanej przez NKWD i ten fakt winien zostać udokumentowany dla przyszłych pokoleń i odpowiednio upamiętniony. Inskrypcje martyrologiczne zlokalizowane w pomieszczeniu piwnicznym kamienicy oraz na drzwiach jednej z cel pozwalają datować okres wykorzystywania tych pomieszczeń jako areszt. Wzbogacają one także wiedzę o losach poszczególnych prześladowanych oraz skali represji sowieckiego okupanta. Inskrypcje w większości są czytelne i znajdują się w dobrym stanie zachowania.

Postępowanie zostało wszczęte z urzędu 28 marca 2018 r. po piśmie dyrektora Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Warszawie IPN z 23 lutego 2018 r., informującym o odkryciach inskrypcji martyrologicznych w piwnicach budynku przy ul. Strzeleckiej 10a.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Strona 1 z 263

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g